Prawo budowlane. Jaki wpływ na Prawo budowlane ma pandemia? Które przepisy prawa mogą być wyłączone? Nowelizacja od 19.09.2020

2020-03-19 9:17 Monika Czechowska
prawo budowlane
Autor: http://thinkstockphotos.com/ Zamiast tworzenia nowego Kodeksu urbanistyczno-budowlanego postanowiono po raz kolejny znowelizować Prawo budowlane. Trwało to trochę, ale w kolejnym głosowaniu 13 lutego 2020, po poprawkach zgłoszonych przez Senat, uchwalono tę ustawę

Jak obowiązujące jeszcze Prawo budowlane odpowiada na wyzwania związane z koronawirusem? Polecamy komentarz prawny o zawieszeniach w Prawie budowlanym w sytuacji zagrożenia koronawirusem. Nowelizacja Prawa budowlanego stała się faktem. Sejm 23 stycznia 2020 przegłosował ustawę, Prezydent podpisał 3 marca.

UWAGA! Nowelizacja Prawa budowlanego wchodzi w życie 19 września 2020. Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r.o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw została opublikowana w Dzienniku Ustaw 2020 poz. 471.

Mając na uwadze nadzwyczajną sytuację związaną z pandemią koronawirusa, która również dotyczy budownictwa, firm budowlanych i wykonywanych robót budowlanych, przed informacją o ostatniej nowelizacji Prawa budowlanego, zamieszczamy tekst prawny odnoszący się do tej sytuacji.

Prawo budowlane w obliczu pandemii koronawirusa

Trwająca pandemia koronowirusa oraz wprowadzony na terenie Polski stan zagrożenia epidemicznego odciska piętno w wielu obszarach naszego życia. Specjalista w zakresie prawa nieruchomości i procesów inwestycyjno-budowlanych, adwokat Magdalena Hajduk z Kancelarii Ślązak, Zapiór i Wspólnicy* przeanalizowała, jaki wpływ na Prawo budowlane ma koronawirus. Przede wszystkim ekspertka zwróciła uwagę na wytyczne przy budowie lub przebudowie obiektów, które miałyby być dostosowane do pełnienia funkcji szpitali lub izolatek oraz przeanalizowała jak obecna sytuacja może przekładać się na wysokość wynagrodzenia za roboty budowlane w związku z realizowanymi inwestycjami.

Wyłączenie przepisów Prawa budowlanego – kiedy?

Ustawa z 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, która weszła w życie 8 marca, pozwala na wyłączenie stosowania określonych przepisów prawa, lecz wyłącznie w związku z działaniami przeciwko rozprzestrzeniającemu się koronawirusowi. Ustawa nie precyzuje, o jakich dokładnie działaniach mowa. Możemy zakładać, że chodzi o budowę lub przebudowę obiektów, aby je dostosować do pełnienia funkcji szpitali lub izolatek.

W tym zakresie ustawa pozwala na wyłączenie stosowania przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1186, z późn. zm.3), ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2020 r. poz. 293) oraz ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2020 r. poz. 282).

W praktyce oznacza to, że:

  • zniknie wymóg ubiegania się o pozwolenie na budowę lub obowiązek dokonania zgłoszenia robót;
  • organ nie będzie również zatwierdzał projektu budowlanego, co więcej projekt taki co do zasady nie będzie musiał w ogóle powstać;
  • w konsekwencji roboty budowlane zrealizowane w ramach wyłączonego stosowania Prawa budowlanego nie będą następnie uznane za samowolę budowlaną. Inwestor nie będzie zobowiązany do legalizacji wykonanych robót budowlanych.

Ponadto:

  1. Wyłączenie stosowania ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zdejmuje obowiązek realizacji inwestycji w zgodzie z założeniami planu miejscowego. W takich warunkach dopuszczalna będzie budowa na terenie bez formalnego dostępu do drogi publicznej. Nie będzie również przeszkód w tym, aby budowany obiekt swoją kubaturą odbiegał od obiektów pozostających w linii zabudowy.
  2. Wyłączenie stosowania ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oznacza, że nie będzie konieczne przestrzeganie przepisów dotyczących obligatoryjnego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków właściwego dla miejsca położenia zabytku, w odniesieniu do robót budowlanych związanych z zabytkiem wpisanym do rejestru zabytków.
  3. W przypadku konieczności poszerzenia bazy do udzielania świadczeń zdrowotnych nie stosuje się przepisów wydanych na podstawie art. 22 ust. 3, 4 i 4a ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Przepisy te dotyczą aktów wykonawczych, wydawanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia oraz ministra sprawiedliwości, poprzedzonych zasięgnięciem niezbędnych uzgodnień i opinii, o następującej tematyce:
  • szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą;
  • szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu leczniczego dla osób pozbawionych wolności;
  • szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia, urządzenia i obiekty podmiotów leczniczych będących jednostkami budżetowymi i jednostkami wojskowymi, dla których podmiotem tworzącym jest Minister Obrony Narodowej oraz standardów organizacyjnych opieki zdrowotnej w wybranych dziedzinach medycyny lub w określonych podmiotach wykonujących działalność leczniczą, o których mowa wyżej.

Wszystkie wyżej opisane regulacje przestaną obowiązywać po upływie 180 dni od dnia wejścia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Kontrakty realizowane w ramach zamówień publicznych

Zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, do zamówień na usługi, dostawy lub roboty budowlane udzielanych w związku z zapobieganiem lub zwalczaniem epidemii na obszarze, na którym ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii, nie stosuje się przepisów o zamówieniach publicznych (art. 46c). Po raz kolejny pojawia się zatem ograniczenie przedmiotowe do zamówień udzielanych w związku z zapobieganiem lub zwalczaniem epidemii. W innych sprawach, pomimo trwającego stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii, obowiązkowe będzie stosowanie Prawa zamówień publicznych.

Nadzwyczajna zmiana w realizacji umów o roboty budowlane

Obecnie każdy pracodawca powinien podjąć działania, które mają na celu zmniejszenie ryzyka rozprzestrzeniania się koronawirusa. Dotyczy to rzecz jasna również firm budowlanych. Jeżeli jednak przeanalizujemy aspekt realizacji umów budowlanych w okresie pandemii oraz związanych z tym trudności, między innymi w dostawie towarów, nasuwa się pytanie o wysokość ustalonego w umowie wynagrodzenia.

W prawie cywilnym funkcjonuje tak zwana reguła rebus sic stantibus. Oznacza to, że w sytuacji gdy z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków, spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może, po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może, w miarę potrzeby, orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi powyżej.

Wydaje się, że w obecnej sytuacji mamy do czynienia właśnie z nadzwyczajną zmianą stosunków. Spójrzmy na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2013 r. (sygn. akt VI ACa 71/13). W orzeczeniu tym Sąd Apelacyjny wskazał, że przez nadzwyczajną zmianę stosunków rozumieć należy sytuację, która zdarza się rzadko, a jednocześnie jest niezwykła, niebywała, wyjątkowa, normalnie niespotykana. Zdaniem Sądu nadzwyczajna zmiana stosunków może mieć tło przyrodnicze (nieurodzaj, niezwykle surowa zima), jak i społeczne (wojna, gwałtowna zmiana ustroju politycznego).   Przykładami zdarzeń powodujących nadzwyczajną zmianę są epidemie, operacje wojenne, strajki generalne, różnego rodzaju klęski żywiołowe, nadzwyczajną, szczególnie głęboką zmianę sytuacji gospodarczej, objawiającą się hiperinflacją, gwałtownym spadkiem dochodu narodowego, masowymi upadłościami przedsiębiorstw, ale również mogą to być zaskakujące zmiany stawek celnych lub podatkowych.

Sytuacja zmienia się dynamicznie. Nie sposób na tę chwilę przewidzieć, jak i kiedy się ona zakończy. Miejmy zatem na uwadze, że przepisy prawa przewidują nadzwyczajne mechanizmy, które mają pomóc przetrwać ten bezprecedensowy stan.

*Ślązak, Zapiór i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych, www.kancelaria-szip.pl

Prawo budowlane uchwalone

Nowelizacja Prawa budowlanego była długa i trudna. Środowisko inżynierów było przeciwne wielu zapisom, architekci popierali kierunek, ustawodawca często zmieniał zdanie. Ostatnie etapy ścieżki legislacyjnej były skomplikowane, można się zgubić, co w końcu zostało uchwalone, zwłaszcza że aktywność posłów i senatorów odnośnie tworzenia i odrzucania poprawek była dosyć duża. Oby jak najszybciej sejmowi prawnicy uporali się z tekstem jednolitym znowelizowanego Prawa budowlanego, i wtedy wszystko będzie jasne. No i jeszcze poprawki w aktach wykonawczych uwzględniające nowelizację…

Tekst nowelizacji Prawa budowlanego po poprawkach Senatu uchwalonej 13 lutego 2020

W każdym bądź razie, Ministerstwo Rozwoju (które obecnie odpowiada za tę ustawę) jest zadowolone.

Najważniejsze zmiany w Prawie budowlanym

Minister rozwoju Jadwiga Emilewicz jest przekonana, że nowe Prawo budowlane przyczyni się do utrzymania wysokiego trendu w budownictwie mieszkaniowym, ponieważ  usprawni cały proces inwestycyjny.

  • Przede wszystkim zniknie, zdaniem ministerstwa, nadmierna liczba dokumentów, których wymaga się na samym starcie inwestycji i co wydłuża proces budowy. Obecnie organ, który wydaje pozwolenie na budowę, nie weryfikuje projektu budowlanego pod kątem technicznym, a jedynie sprawdza kompletność dokumentów. Projekt techniczny (ok. 35% całej dokumentacji) to szczególne warunki techniczne i bardzo szczegółowe opisy dla danego obiektu budowlanego, i który często zmienia się w procesie inwestycyjnym. Teraz projekt techniczny będzie mógł być wykonany po uzyskaniu pozwolenia na budowę, ale przed rozpoczęciem prac budowlanych. Obowiązkiem kierownika budowy będzie posiadanie aktualnego projektu technicznego na placu budowy, a projektant będzie składał oświadczenie o jego poprawności i sporządzeniu przed rozpoczęciem robót budowlanych. Dzięki temu zostaną dochowane warunki bezpieczeństwa, a jednocześnie proces skróci się po stronie inwestora. Również urzędy będą miały ułatwioną pracę, bo to kilkanaście milionów stron dokumentacji rocznie. Zmiany będą sprzyjać szybszemu przyłączaniu nowych inwestycji do sieci elektroenergetycznych, gazowych, ciepłowniczych, wodociągowych i kanalizacyjnych. Pojawią się konkretne terminy dla przedsiębiorstw na wydanie warunków przyłączenia do sieci, których przekroczenie spowoduje naliczenie kar. Ustawa wprowadza także zakaz pobierania przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne opłat za wydanie warunków technicznych przyłączenia do sieci.
  • Prostsza legalizacja starych samowoli budowlanych to również ważna zmiana. Ma to zachęcić właścicieli do zgłaszania nielegalnych obiektów, dzięki czemu nadzór budowlany uzyska informację o ich istnieniu i będzie mógł sprawdzić ich bezpieczeństwo. Właściciel uniknie opłaty legalizacyjnej, jeśli zgłosi do nadzoru budowlanego samowolę budowlaną (min. 20-letnią) i przedstawi ekspertyzę techniczną, potwierdzającą możliwość bezpiecznego użytkowania obiektu oraz geodezyjną inwentaryzację powykonawczą. Uproszczona procedura legalizacji ma włączyć wiele samowoli budowlanych w system kontroli okresowych.
  • Na etapie składania wniosku o pozwolenie na budowę lub zgłoszenia, budujący będą składać mniej dokumentów. Inwestor do wniosku o pozwolenie na budowę będzie dołączał tylko część obecnego projektu budowlanego. Wchodzi zatem w życie podział projektu budowlanego na: projektu zagospodarowania terenu (usytuowanie, układ komunikacyjny, informacja o obszarze oddziaływania obiektu), projekt architektoniczno-budowlanego (układ przestrzenny, projektowane rozwiązania techniczne i materiałowe) i projekt techniczny (opis konstrukcji, instalacji, charakterystyka energetyczna). Ten ostatni trzeba będzie złożyć u kierownika budowy przed rozpoczęciem robót, a w urzędzie nadzoru budowlanego dopiero razem z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na użytkowanie lub zgłoszeniem zakończenia robót.
  • Z obowiązku pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia zostały zwolnione biletomaty, wpłatomaty, automaty sprzedające, paczkomaty, automaty przechowujące przesyłki lub automaty służące do wykonywania innego rodzaju usług o wysokości do 3 m włącznie. W nowelizacji pojawiły się też zwolnienia z obowiązku uzyskiwania pozwolenia na budowę, m.in. dla instalacji gazowych wykonywanych wewnątrz i na zewnątrz użytkowanego budynku, stacji regazyfikacji LNG o pojemności zbiornika magazynowania gazu do 10 m3, niecek dezynfekcyjnych w tym niecek dezynfekcyjnych z zadaszeniem, wszystkich oczyszczalni ścieków o wydajności do 7,5 m3, a nie tak jak dotychczas tylko tych przydomowych czy przydomowych tarasów naziemnych. Z obowiązku zgłoszenia zwolniono urządzenia melioracji wodnej, a także budowę stawów i zbiorników wodnych o powierzchni, która nie przekracza 1000 m2 i głębokości nieprzekraczającej 3 m położonych w całości na gruntach rolnych.
  • Nowelizacja wprowadza graniczny 5-letni terminu dla stwierdzenia nieważności decyzji pozwolenia na budowę i decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, po tym terminie nie będzie można już jej zmienić.
  • Będą wymagane ekspertyzy przeciwpożarowe w przypadku zmiany sposobu użytkowania budynku wpływającej na ochronę przeciwpożarową (np. zamiana piwnicy w escape room czy mieszkania na przedszkole).
  • Stworzono zamknięty katalog przypadków, dla jakich robót budowlanych wymagane jest ustanowienie kierownika budowy i inspektora nadzoru budowlanego. Zawsze jest to konieczne w przypadku robót budowlanych objętych decyzją o pozwoleniu na budowę. Ale taki obowiązek jest konieczny również wtedy, gdy budowa jest realizowana na zgłoszenie. A zatem kierownik budowy i inspektor nadzoru budowlanego powinni zostać mianowani w następujących przypadkach:
    - budowa wolno stojących budynków mieszkalnych jednorodzinnych, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane;
    - budowa sieci: elektroenergetycznych (napięcie max. 1 kV), wodociągowych, kanalizacyjnych, cieplnych i gazowych o ciśnieniu roboczym nie wyższym niż 0,5 MPa;
    - budowa wolno stojących parterowych budynków stacji transformatorowych i kontenerowych stacji transformatorowych o powierzchni zabudowy do 35 m2;
    - instalacji zbiornikowych na gaz płynny (poj. zbiornika do 7 m3) w budynkach mieszkalnych;
    - wykonywania podbudowy słupowej dla telekomunikacyjnych linii kablowych;
    - budowy stacji regazyfikacji LNG (poj. zbiornika do 10 m3);
    - montażu instalacji gazowych i mikroinstalacji biogazu rolniczego wewnątrz i na zewnątrz użytkowanego budynku;
    - przebudowy przegród zewnętrznych oraz elementów konstrukcyjnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych, o ile nie prowadzi ona do zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu poza działkę, na której budynek jest usytuowany,
    - przy kontynuacji budowy zalegalizowanej samowoli.

Pojawiła się informacja, że posłowie (zgodnie z poprawką Senatu) są przychylni wprowadzeniu (fakultatywnie) utrwalania projektu technicznego w formie elektronicznej. To ułatwiłoby pracę organom administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego oraz było pomocne w przypadku kontroli obiektu budowlanego. Nie znaleźliśmy jednak potwierdzenia tej zmiany w przyjmowanych lub odrzucanych poprawkach na ostatnim etapie uchwalania Prawa budowlanego.

Nowe przepisy mają wejść w życie po 6 miesiącach od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Polecamy historię zmian wprowadzanych w ramach nowelizacji Prawa budowlanego:

Propozycje zmian w Prawie budowlanym proponowane przez rząd

Poniżej sygnalizujemy zmiany w Prawie budowlanym, zgłaszane w kolejnych wersjach nowelizacji od 2019.

  • Podział projektu budowlanego na projekt zagospodarowania działki lub terenu (usytuowanie, układ komunikacyjny, informacja o obszarze oddziaływania obiektu), projekt architektoniczno-budowlany (układ przestrzenny, projektowane rozwiązania techniczne i materiałowe) oraz projekt techniczny (opis konstrukcji, instalacji, charakterystyka energetyczna). Rozwiązanie ma skrócić czas wydawania decyzji o pozwoleniu na budowę lub przyjęcie zgłoszenia wraz z projektem.
  • Osoby budujące będą składać mniej dokumentów. Dotyczyć to będzie etapu składania wniosku o pozwolenie na budowę lub zgłoszenie. Do wniosku trzeba będzie dołączać tylko część obecnego projektu budowlanego (projekt zagospodarowania działki lub terenu i projekt architektoniczno-budowlany w nowej formule, bez projektu technicznego). Do wniosku będzie się dołączać 3, a nie 4 jak obecnie, egzemplarze projektu budowlanego. Projekt techniczny nie jest zatwierdzany w decyzji o pozwoleniu na budowę, dlatego też nie będzie konieczny na tym etapie.
  • Zmiany w zakresie uzyskiwania odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych. Organ administracji architektoniczno-budowlanej będzie mógł samodzielnie zdecydować o udzieleniu zgody lub odmowie udzielenia zgody na odstępstwo, gdyż najlepiej zna stan prawny i faktyczny danej sprawy. Obecnie zgodę na odstępstwo wydaje minister.
  • Zmiana ułatwiająca inwestorom ustalenie, jakie roboty budowlane wymagają dokonania zgłoszenia zamiast uzyskania pozwolenia na budowę, a jakie nie wymagają ani pozwolenia na budowę, ani nawet zgłoszenia. W ustawie stworzono katalogi robót budowlanych zwolnionych z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę oparty na obecnych rozwiązaniach w tym zakresie,  wprowadzając modyfikacje uproszczające proces inwestycyjny w przedsięwzięciu budowlanym. Wprowadzono też katalog obiektów, których budowa wymaga zgłoszenia do organu architektoniczno-budowlanego. Dotychczasowe brzmienie przepisu wyszczególniało budowy zwolnione z obowiązku uzyskania decyzji pozwolenia na budowę, bez określenia czy dana budowa podlega zgłoszeniu.
  • Stworzono zamknięty katalog przypadków, dla jakich robót budowlanych wymagane jest ustanowienie kierownika budowy i inspektora nadzoru budowlanego.

Projekt nowego Prawa budowlanego często się zmieniał, a jego kolejne wersje były komentowane przez ekspertów i praktyków związanych z budownictwem. Zgłaszane uwagi nie wszystkie zostały wzięte pod uwagę w wersji przyjętej przez rząd...

Nowelizacja Prawa budowlanego w opinii PIIB

Do momentu przyjęcia przez rząd nowelizacji Prawa budowlanego, w roku 2019 było kilka wersji tego projektu – pierwszy z datą 8 kwietnia, następne 6 czerwca, 31 lipca, 3 września i ostatni z 25 października. Wszystkie dokumenty  były opiniowane przez Polską Izbę Inżynierów Budownictwa (PIIB), rożnie bywało z uwzględnianiem zgłaszanych poprawek w kolejnych dokumentach. Najwięcej kontrowersji od początku budził zapis o podziale projektu budowlanego na trzy części, na:

  • projekt zagospodarowania działki lub terenu,
  • projekt architektoniczno-budowlany,
  • projekt techniczny.

Jak podkreślali inżynierowie budownictwa, rozwiązania przyjęte we wszystkich częściach projektu muszą być ze sobą kompatybilne, nie jest więc dobrze, gdy zatwierdzeniu w decyzji o pozwoleniu na budowę mają podlegać wyłącznie dwie pierwsze części projektu, czyli bez projektu technicznego. W przypadku uchwalenia przepisów w tym kształcie, projekt techniczny nie będzie podlegał sprawdzeniu przez organ nadzoru budowlanego, a odpowiedzialność za przyjęte w nim rozwiązania będzie, jak do tej pory, spoczywała wyłącznie na projektancie.

Najwięcej wątpliwości środowisko inżynierów budownictwa zgłaszało co do momentu sporządzenia projektu technicznego oraz braku gwarancji jego sporządzenia, co byłoby naruszeniem zasady bezpiecznego projektowania i budowania obiektów budowlanych. „Jak słusznie zauważa bowiem projektodawca, projekt techniczny jest tą częścią projektu, której rozwiązania gwarantują bezpieczeństwo, które jest najwyższą wartością w budownictwie” – czytamy na stronie PIIB, w komentarzu do nowelizacji Prawa budowlanego. Przyjęte pierwotnie rozwiązania nie były zadowalające w tym zakresie, ale dzięki staraniom PIIB podejście ustawodawcy nieco uległo zmianie. Wprowadzono m.in. przepisy gwarantujące, że projekt techniczny będzie sporządzony już w chwili zgłaszania zamiaru rozpoczęcia robót budowlanych, co w projekcie zostało ujęte następująco:

  • do zawiadomienia o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych inwestor dołącza oświadczenie projektanta i projektanta sprawdzającego o sporządzeniu projektu technicznego, dotyczącego zamierzenia budowlanego zgodnie z obowiązującymi przepisami, zasadami wiedzy technicznej, projektem zagospodarowania działki lub terenu oraz projektem architektoniczno-budowlanym oraz rozstrzygnięciami dotyczącymi zamierzenia budowlanego. Obowiązek zawiadomienia o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych nie dotyczy jednak budynków mieszkalnych jednorodzinnych (art. 41);
  • przed rozpoczęciem robót budowlanych inwestor zobowiązany jest m.in. zapewnić sporządzenie projektu technicznego, jeżeli jest wymagany (art. 42);
  • przed rozpoczęciem budowy kierownik budowy jest obowiązany potwierdzić wpisem w dzienniku budowy otrzymanie od inwestora zatwierdzonego projektu budowlanego oraz o ile jest wymagany – projektu technicznego (art. 45).

Inżynierowie uzasadniali też konieczność rezygnacji z zapisu, który przewidywał nałożenie na kierownika budowy lub kierownika robót budowlanych administracyjną karę pieniężną w wysokości 5000 zł w przypadku prowadzenia robót budowlanych bez wymaganego projektu budowlanego, w tym projektu technicznego. Przepis ten bez jakiegokolwiek uzasadnienia przewidywał możliwość ukarania kierownika budowy lub robót za brak projektu mimo, iż jak wynikało z innych przepisów tego projektu, obowiązek zapewnienia sporządzenia projektu budowlanego obciążał zupełnie inne podmioty, a zwłaszcza projektanta i inwestora. W ostatnim projekcie nowelizacji Prawa budowlanego z 25 października 2019 przepis ten został usunięty. I chociaż w całości ten dokument, przyjęty przez Radę Ministrów 6 listopada, generalnie ma lepsze rozwiązania w zakresie zasad sporządzania projektu technicznego niż pierwotnie były proponowane, Polska Izba Inżynierów Budownictwa wystosowała do minister rozwoju Jadwigi Milewicz (która w obecnym rządzie przejęła merytoryczną opiekę i odpowiedzialność za nowelizację Prawa budowlanego) prośbę  o dokonanie kolejnych zmian by udoskonalić zaproponowane zmiany w przepisach.

Nowe propozycje PIIB do nowelizacji Prawa budowlanego:

  • uznanie projektu technicznego za projekt wykonawczy, co umożliwiłoby faktyczne przyspieszenie i usprawnienie procesu budowlanego oraz obniżenie jego kosztów (mógłby on zastąpić inne opracowania projektowe, które obecnie, oprócz projektu architektoniczno-budowlanego, i tak są wymagane);
  • należy doprecyzować, że obowiązek sporządzania projektu technicznego dotyczy wszystkich inwestycji objętych obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, do którego musi być dołączony projekt oraz wymagających w związku z tym ustanowienia kierownika budowy (proponowany zapis jest bardziej przejrzysty, a przede wszystkim zapewni bezpieczeństwo i właściwą koordynację realizacji obiektów budowlanych);
  • warto wprowadzić obowiązek utrwalenia w formie elektronicznej projektu technicznego aktualnego na dzień rozpoczęcia robót i przedłożenia go w organie nadzoru budowlanego na etapie zgłaszania zamiaru rozpoczęcia robót budowlanych, co ułatwiłoby prace tym organom i byłoby punktem odniesienia w przypadku kontroli obiektu budowlanego.

Nowelizacja Prawa budowlanego w opinii architektów

Inżynierowie budownictwa publicznie dzielili się swoimi komentarzami i opiniami o proponowanych w nowelizacji Prawa budowlanego przepisach. Z kolei architekci, którzy generalnie popierali kierunek zmian, byli bardziej powściągliwi publicznie. Ostatnie słowa obu izb padły na forum senackiej Komisji Infrastruktury, gdzie prof. Zbigniew Kledyński, prezes Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa (PIIB), próbował podważyć zapis m.in. o podziale projektu budowlanego, co jak podkreślał, nie jest pomysłem środowiska inżynierów, że to będzie rewolucja, która może przynieść zamieszanie, wymusza inny sposób myślenia tak inżynierów, jak i architektów i urzędników. Nie podzielili tego zdania Małgorzata Pilinkiewicz, prezes Izby Architektów RP, oraz architekt Mariusz Ścisło (SARP) – architekci uważają, że kierunek jest dobry, a za projekt techniczny, i pozostałe części projektu, biorą odpowiedzialność. Zapewne inżynierowie budownictwa znów podniosą kwestię, że zostali zepchnięci do roli rzemieślników, wykonawców poleceń architektów i projektantów, czego obawiają się przy okazji tej nowelizacji.

Nowelizacja Prawa budowlanego wg praktyków procesu budowlanego

Swoją opinią podzielił się z nami Rafał Dybicz, specjalista w zakresie zarządzania projektami budowlanymi, tworzenia i zarządzania budżetem i kontroli kosztów, a także nadzoru nad realizacją prac budowlanych (kontakt z autorem).

„Projekt ten niesie za sobą wiele istotnych zmian dla budowlanego procesu inwestycyjnego, które w pewnych przypadkach można uznać za rewolucyjne. Aby lepiej zrozumieć ich zakres, warto przypomnieć, jak wygląda obecnie procedura uzyskania pozwolenia na budowę lub też zgłoszenia w przypadku niektórych obiektów budowlanych.

Prawo budowlane obowiązujące

W obecnym stanie prawnym, wszystkie inne roboty budowlane niż wymienione w ust. 1 art. 28 Prawa budowlanego z zastrzeżeniem art. 29-31, można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę. Żeby ją uzyskać trzeba złożyć odpowiedni wniosek do właściwego organu nadzoru budowlanego. Jeżeli w danym obszarze nie ma obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wniosek musi zostać złożony w okresie ważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Ponadto, należy złożyć oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Do wniosku o wydanie pozwolenia na budowę obowiązkowo należy dołączyć cztery egzemplarze projektu budowlanego. Warunki jakie musi wypełniać projekt budowlany szczegółowo określono w art. 34 Prawa budowlanego. Projekt budowlany powinien spełniać wymagania określone w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, zakres i treść projektu budowlanego powinny być dostosowane do specyfiki i charakteru obiektu oraz stopnia skomplikowania robót budowlanych. Do projektu dołącza się opinie i uzgodnienia, pozwolenia i inne dokumenty wymagane przepisami (np. decyzja środowiskowa, decyzja o lokalizacji zjazdu itp.). Do projektu trzeba dołączyć zaświadczenie potwierdzające uprawnienia projektanta do projektowania oraz jego przynależność do stosownej izby (PIIB lub izba architektów. Przeanalizujmy w dokumentacji projekt budowlany w kontekście uzyskania pozwolenia na budowę.

  • Projekt zagospodarowania działki lub terenu powinien zawierać część opisową oraz część rysunkową, sporządzoną na kopii mapy do celów projektowych, poświadczonej za zgodność z oryginałem przez projektanta. Część opisowa powinna określać przedmiot inwestycji lub zakres zamierzenia budowlanego, istniejący stan zagospodarowania działki lub terenu z opisem planowanych zmian. Część rysunkowa powinna uwzględniać w szczególności: orientację położenia działki lub terenu w stosunku do sąsiednich terenów i stron świata, granice działki budowlanej lub terenu, usytuowanie, obrys i układ istniejących i projektowanych obiektów budowlanych, ukształtowanie terenu z oznaczeniem zmian w stosunku do stanu istniejącego, ukształtowanie zieleni, urządzenie przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, układ sieci i instalacji uzbrojenia terenu oraz układ linii lub przewodów elektrycznych i telekomunikacyjnych oraz związanych z nim urządzeń technicznych.
  • Projekt architektoniczno-budowlany określający funkcję, formę i konstrukcję obiektu budowlanego, jego charakterystykę energetyczną i ekologiczną oraz proponowane niezbędne rozwiązania techniczne, a także materiałowe, ukazujące zasady nawiązania do otoczenia; powinien zawierać zwięzły opis techniczny oraz część rysunkową. Opis techniczny projektu architektoniczno-budowlanego powinien określać w szczególności: przeznaczenie i program użytkowy obiektu budowlanego, formę architektoniczną i funkcję obiektu budowlanego, układ konstrukcyjny, zastosowane schematy konstrukcyjne (statyczne), rozwiązania zasadniczych elementów wyposażenia budowlano-instalacyjnego, rozwiązania i sposób funkcjonowania zasadniczych urządzeń instalacji technicznych, charakterystykę energetyczną budynku oraz warunki ochrony przeciwpożarowej. Część rysunkowa powinna przedstawiać w szczególności: elewacje z określeniem graficznym lub opisowym na rysunku wyrobów wykończeniowych i kolorystyki elewacji, rzuty wszystkich charakterystycznych poziomów obiektu budowlanego, układ funkcjonalno-przestrzennego obiektu budowlanego, rozwiązania budowlano-konstrukcyjne obiektu budowlanego i jego powiązania z podłożem oraz przyległymi obiektami budowlanymi, położenie sytuacyjno-wysokościowe i skrajnych parametrów instalacji i urządzeń technologicznych, związanych lub mających wpływ na konstrukcję obiektu budowlanego, funkcjonowanie instalacji i urządzeń oraz bezpieczeństwo ich użytkowania, podstawowe urządzenia instalacji ogólnotechnicznych i technologicznych oraz zasadnicze elementy wyposażenia technicznego.
  • Gdy jest to konieczne –dołączamy oświadczenie właściwego zarządcy drogi o możliwości połączenia działki z drogą, zgodnie z przepisami o drogach publicznych.
  • W zależności od potrzeb – wyniki badań geologiczno-inżynierskich oraz geotechniczne warunki posadowienia obiektów budowlanych.
  • Informacja o obszarze oddziaływania obiektu.

Podobna dokumentacja jest konieczna, gdy dokonywane jest zgłoszenie budowy (art. 29). W fazie wyjaśniającej prowadzonego postępowania administracyjnego o pozwoleniu na budowę organ jest zobligowany dokonać wielu czynności, których celem jest kompleksowe sprawdzenie projektu budowlanego. Do najważniejszych należą:

  • ocena zgodności projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub warunkami zabudowy i zagospodarowania terenu, lub decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego w przypadku infrastruktury;
  • zbadanie zgodności projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami prawa, w tym techniczno-budowlanymi, a także analiza kompletności projektu budowlanego i wymaganych pozwoleń czy opinii;
  • skontrolowanie, czy został wykonany obowiązek sprawdzenia projektu budowlanego przez inną osobę, posiadającą uprawnienia budowlane do projektowania bez ograniczeń w odpowiedniej specjalności.

Trzeba tu dodać, że organy administracji publicznej często wykraczają po za ramy określone przez art. 35 Prawa budowlanego i bezprawnie wkraczają w sfery zarezerwowane dla projektanta. Należy podkreślić, że projekt budowlany w rozumieniu Prawa budowlanego jest opracowaniem dosyć obszernym, zawierającym praktycznie wszystkie konieczne dla funkcjonowania obiektu elementy. Na jego podstawie można z dużą dozą dokładności szacować koszty realizacji i przygotowywać się do realizacji inwestycji, jednak nie jest jeszcze wystarczający by na jego podstawie zrealizować inwestycję budowlaną. Do tego celu konieczne jest sporządzenie projektu wykonawczego. Niestety, w Prawie budowlanym czy też przepisach techniczno-budowlanych, nie znajdziemy jego definicji. Wejście w życie w 1994 roku nowego Prawa budowlanego spowodowało, że jedyną zdefiniowaną dokumentacją jest projekt budowlany. Zauważając wadliwość tego rozwiązania, ustawodawca sprostował niejako tylnymi drzwiami, przy pomocy ustawy z 29 stycznia 2004 Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 907), gdzie w art. 31 ust. 1 i 2 znalazły się wymogi dla zamawiającego, jak ma opisywać przedmiot zamówienia na roboty budowlane za pomocą dokumentacji projektowej oraz specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót budowlanych. Szczegółowy zakres i formę dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno – użytkowego określa Rozporządzenie ministra infrastruktury z 2 września 2004 (Dz. U. z 2013 r. poz. 1129). Zgodnie z § 4 ust. 1, dokumentacja projektowa służąca do opisu przedmiotu zamówienia na wykonanie robót budowlanych, dla których jest wymagane uzyskanie pozwolenia na budowę, składa się w szczególności z:

  • projektu budowlanego w zakresie uwzględniającym specyfikę robót budowlanych,
  • projektów wykonawczych,
  • przedmiaru robót,
  • informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, w przypadkach, gdy jej opracowanie jest wymagane na podstawie odrębnych przepisów.

Do tego dochodzi jeszcze Rozporządzenie ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej z 25 kwietnia 2012 w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. poz. 462). Informacje co powinien zwierać projekt wykonawczy znajdujemy jedynie w przywołanym Rozporządzeniu ministra infrastruktury z 2 września 2004. Zgodnie z nim, projekty wykonawcze służące do opisu zamówienia publicznego powinny:

  • uzupełniać i uszczegóławiać projekt budowlany w zakresie i stopniu dokładności niezbędnym do sporządzenia przedmiaru robót, kosztorysu inwestorskiego, przygotowania oferty przez wykonawcę i realizacji robót budowlanych (§ 5 ust. 1),
  • zawierać rysunki w skali uwzględniającej specyfikę zamawianych robót i zastosowanych skal rysunków w projekcie budowlanym wraz z wyjaśnieniami opisowymi, które dotyczą: części obiektu, rozwiązań budowlano – konstrukcyjnych i materiałowych, detali architektonicznych oraz urządzeń budowlanych, instalacji i wyposażenia technicznego – których odzwierciedlenie na rysunkach projektu budowlanego nie jest wystarczające, a jest niezbędne do sporządzenia przedmiaru robót, kosztorysu inwestorskiego, przygotowania oferty przez wykonawcę i realizacji robót budowlanych (§ 5 ust. 2).

Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, iż projekt budowlany i projekt wykonawczy nie mogą zawierać istotnych różnic względem siebie, powinny być względem siebie komplementarne i uzupełniać się wzajemnie. W przypadku robót budowlanych są częścią dokumentacji, na podstawie której zamawiający  dokonuje opisu przedmiotu zamówienia.

Prawo budowlane po nowelizacji

Planowana nowelizacja Prawa budowlanego w sposób znaczący komplikuje i tak już skomplikowany stan rzeczy. Poniżej przedstawiam najważniejsze zmiany w stosunku do obecnego porządku prawnego.

  1. Podział projektu budowlanego na projekt zagospodarowania działki lub terenu, projekt architektoniczno-budowlany oraz projekt techniczny.
  2. Zmiana zapisów dotyczących projektu budowlanego. Zgodnie z projektem wniosku o wydanie pozwolenia na budowę dołączane będą trzy egzemplarze projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektonicznego-budowlanego. Projekt techniczny nie będzie zatwierdzany w decyzji o pozwoleniu na budowę.
  3. Zmiany w zakresie uzyskiwania odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych. Zgodnie z proponowanymi przepisami Organ administracji architektoniczno-budowlanej będzie mógł samodzielnie zdecydować o udzieleniu zgody lub odmowie udzielenia zgody na zmiany w projekcie budowlanym.
  4. Zmieniono kanon robót budowlanych, które wymagają dokonania zgłoszenia zamiast uzyskania pozwolenia na budowę. W ustawie stworzono katalogi robót budowlanych zwolnionych z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Wprowadzono też katalog obiektów, których budowa wymaga zgłoszenia do organu architektoniczno-budowlanego.
  5. Złagodzono wymogi związane z dokonaniem legalnego odstąpienia od projektu budowlanego w sytuacji budowy realizowanej na zgłoszenie.
  6. Został wprowadzony nowy przepis, mówiący o tym, że zmiany w projekcie technicznym dotyczące rozwiązań, które podlegały uzgodnieniu mogą być wprowadzone wyłącznie po ich ponownym uzgodnieniu.
  7. Wprowadzono 5-letni termin dla stwierdzenia nieważności decyzji pozwolenia na budowę i decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Po 5 latach od doręczenia lub ogłoszenia decyzji nie będzie można już jej podważyć.
  8. Tak jak do tej pory, budowa budynków mieszkalnych jednorodzinnych może być realizowana na podstawie zgłoszenia lub pozwolenia na budowę. W tym konkretnym przypadku nie wymaga się zawiadamiania organu nadzoru budowlanego o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót.
  9. Został stworzony zamknięty katalog przypadków, dla jakich robót budowlanych wymagane jest ustanowienie kierownika budowy i inspektora nadzoru budowlanego.
  10. Uproszczenia procedury w sprawie samowoli budowlanej.

Część przytoczonych zmian jest korzystna, jednak przyjrzyjmy się planowanym zmianom w zakresie podziału projektu budowlanego na projekt zagospodarowania działki lub terenu, projekt architektoniczno-budowlany oraz projekt techniczny.

Projekt techniczny odesłany jest proceduralnie w niebyt i traktowany jest zasadniczo jako część dokumentacji powykonawczej. Projekt techniczny nie jest składany do urzędu jak dwa pozostałe, tj. projekt zagospodarowania terenu i projekt architektoniczno-budowlany. Na etapie zgłoszenia chęci rozpoczęcia robót dokonuje się jedynie zawiadomienia, że taki dokument powstał. Jak się zdaje, w skład tego projektu powinny wejść projekty branżowe. Taki podział projektu budowlanego powoduje, że projekty nie będą ze sobą skoordynowane. Zabraknie koniecznej na początku projektu koordynacji, co będzie skutkowało koniecznością dostosowania się w projekcie technicznym do wcześniej wykonanego projektu architektoniczno- budowlanego. W efekcie – projekt techniczny będzie musiał zawierać rozwiązania choć technicznie poprawne to nie optymalne z punktu widzenia interesu ekonomicznego inwestora. W krytycznych przypadkach, brak wczesnej koordynacji może doprowadzić, że projekt zagospodarowania działki czy też architektoniczno- budowlany zostanie sporządzony w taki sposób, że niemożliwe będzie odpowiednie wykonanie projektu technicznego. Odpowiedzialność za taki stan rzeczy ponosić będą projektanci, ale związany z tym wzrost kosztów i konsekwencje wydłużenia procesu inwestycyjnego poniesie inwestor. Nie bez znaczenia dla bezpieczeństwa użytkowania obiektu i ewentualnych akcji ratowniczych jest fakt, że dokumentacja projektowa obiektu powinna zawierać wszystkie rozwiązania w jednym miejscu.

Proponowane zmiany w ogóle nie uwzględniają specyfiki obiektów liniowych. Generuje to wiele negatywnych zjawisk przy formułowaniu definicji istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu zagospodarowania terenu lub innych warunków pozwolenia na budowę. Planowane przepisy są słabo skoordynowane z ustawą z 21 marca 1985 o drogach publicznych, zmiany ograniczają się jedynie do nazewnictwa projektu i dokumentów niezbędnych do uzyskania pozwolenia na budowę. W wymogach co do projektu architektoniczno-budowlanego znajdziemy jedynie wymiary i rozwiązania materiałowe. To może wystarczyć przy nieskomplikowanym budynku mieszkalnym. W przypadku obiektów infrastrukturalnych kluczowa jest konstrukcja. Na konstrukcję składają się wszystkie elementy (belki, słupy, płyty, itd.), które odpowiadają za nośność oraz wytrzymałość obiektu. To ona wchodzi w zakres projektu technicznego, którego nie będzie trzeba robić na etapie starania się o pozwolenie na budowę. Jest to dosyć kuriozalne rozwiązanie, gdyż to właśnie konstrukcja determinuje, jakie dany wiadukt czy droga może przenieść obciążenia, jak te obiekty mają być eksploatowane, utrzymywane, jakie będą ich koszty. Zmniejszenie roli projektu technicznego z pewnością będzie fatalne w skutkach, szczególnie w przypadku obiektów, gdzie występują duże siły i rozpiętości (np. most, hala, duży budynek) brak koordynacji może wygenerować duże niebezpieczeństwo. Ustawodawca sugeruje, że proponowany podział projektu zaowocuje skróceniem procedury pozwolenia na budowę. Jest to jednak iluzoryczne. Odchudzając projekt ustawodawca nie skrócił czasu rozpatrywania wniosków o pozwolenie na budowę. Nie ma więc znaczenia, że mniej dokumentów trafia do urzędu, bo i tak rozpatrywane są tak samo.

Odnośnie skutków finansowych proponowanych zmian, to może okazać się, że inwestycje znacząco zdrożeją, a wykonawcy niechętnie będą podchodzić do przetargów. Po nowelizacji Prawa budowlanego wykonawca wchodząc na budowę, gdzie jest dokumentacja o niskiej jakości i wzajemnie nieskoordynowana, będzie jeszcze bardziej bał się opóźnień. W tym miejscu należy przypomnieć, że częściowo za opóźnienia na budowie odpowiadają błędy i nieścisłości w dokumentacji. Wykonawcy zabezpieczą się przed tym w kontraktach ryczałtowych przyjmując większy bufor na rzecz ryzyka. Takie rozbicie dokumentacji w pewien sposób jest również sprzeczne z postępem techniki w budownictwie. Obecnie część inwestorów skłania się w kierunku wykorzystania z BIM, gdzie dokumentacja od początku jest ściśle koordynowana w procesie projektowym poprzez równoległe projektowanie na jednej platformie i jednym modelu numerycznym.

Mankamentów nowelizacji jest więcej, jak chociażby:

  • brak rozwiązania nabrzmiałego problemu z odbiorami Państwowej Straży Pożarnej,
  • brak przepisów umożliwiających szybką aktualizację map do celów projektowych,
  • brak rozwiązania problemów z uzyskaniem zgód na lokalizację infrastruktury technicznej w pasach drogowych, a także w otoczeniu obszaru kolejowego i gruntach rolnych.

Podsumowując – część zmian jest słuszna, jednak biorąc pod uwagę znaczenie dobrze skoordynowanego projektu budowlanego dla procesu budowlanego, bezpieczeństwa konstrukcji oraz kosztów realizacji inwestycji, zaproponowane przepisy w tym zakresie należy uznać za nietrafione, wręcz szkodliwe. Oczywiście, należy zmniejszyć papierologię, ale w taki sposób, aby ograniczyć bezsensowne wielokrotne kopiowanie części dokumentów. Jednym z pomysłów na to mogłoby być składane do urzędu dokumentacji w formie elektronicznej. Podkreślić należy, że w całym procesie inwestycyjnym najważniejsza powinna być dbałość o bezpieczeństwo przyszłych użytkowników."

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Czytaj więcej