Wielka płyta pod kontrolą. Państwo pomoże w ocieplaniu i wzmacnianiu wielkiej płyty

2019-09-10 9:56 czem
Wielka płyta może runąć
Autor: Marcin Smulczyński|Paweł Dąbrowski Katastrofa budowlana grozi blokom z wielkiej płyty z lat 60. i 70?

Budynki z wielkiej płyty od lat budzą kontrowersje. Raport ITB o stanie technicznym wielkiej płyty powinien uspokoić opinię publiczną, a państwo deklaruje pomoc w jej ociepleniu i wzmocnieniu konstrukcji. Na posiedzeniu Rady Ministrów 10 września 2019 rząd zajmie się projektem ustawy o zmianie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów. Sprawdź, jakie są najnowsze pomysły na wielką płytę? Co szykuje rząd?

– Mieszkańcy bloków z wielkiej płyty mogą spać spokojnie. Jestem przekonany, że przy dobrym wykorzystaniu przygotowanego przez Instytut Techniki Budowlanej raportu, ci którzy dzisiaj zarządzają budynkami z wielkiej płyty, będą mogli nimi zarządzać w taki sposób, by można w nich mieszkać przez kolejne lata, przez pokolenia – mówił 31 lipca 2019 Artur Soboń, wiceminister inwestycji i rozwoju.

Wsparcie dla wielkiej płyty

Budynki z wielkiej płyty mogą być ocieplane z pomocą państwa. Przewidziane są też dodatkowe środki na zwiększenie  bezpieczeństwa ich konstrukcji. Będą też dodatkowe punkty za mikroinstalacje odnawialnych źródeł energii (OZE) i pomoc dla gmin w prowadzeniu remontów mieszkalnych budynków komunalnych. To wszystko w związku z rządowym programem „Czyste powietrze", którego projekt przygotowany przez Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju przyjął Stały Komitet Rady Ministrów.

Nie zostało przez MIiR wyjaśnione, jak ten projekt ma się do programu „Czyste powietrze" ogłoszonego w roku 2018, zgodnie z którym dofinansowanie miało ruszyć w roku 2019, ministerstwo informowało też o 600 wnioskach w związku z tym programem czekających na weryfikację.

Wsparcie dla bloków z wielkiej płyty będzie przeznaczone na wzmocnienie połączeń między warstwą fakturową a warstwą konstrukcyjną w płytach wielowarstwowych za pomocą metalowych kotew. Dodatkowa premia będzie przyznawana w przypadku prowadzenia przez inwestora termomodernizacji, a jej wartość może wynieść  50% kosztów zakupu i montażu kotew. Przeprowadzenie takich robót zwiększa bezpieczeństwo użytkowania budynków z płyt prefabrykowanych, zwłaszcza w sytuacji, gdy montowane są nowe warstwy ocieplenia będące dodatkowym obciążeniem dla łączników elementów płyty wielowarstwowej.

Pomoc w prowadzeniu remontów mieszkalnych budynków komunalnych otrzymają samorządy. Gminy będą mogły ubiegać się o premie remontowe w wysokości 50% wartości realizowanych przedsięwzięć. W przypadku, gdy budynki komunalne, które będą poddawane remontom są wpisane do rejestru zabytków lub znajdują się na terenie wpisanym do tego rejestru, premia będzie wynosić 60% kosztów przedsięwzięcia.

Zmiana przewiduje także dodatkowe wsparcie dla inwestorów, którzy przy okazji prowadzenia termomodernizacji, zainstalują w budynkach systemy odnawialnych źródeł energii. W takich przypadkach premia termomodernizacyjna (nie mylić z ulgą termomodernizacyjną) wyniesie nie 16%, ale 21% wartości takiego przedsięwzięcia.

Z premii remontowej będą mogły skorzystać także wspólnoty mieszkaniowe, w których gmina ma większość udziałów. Do tej pory było to niemożliwe. Projekt programu Czyste Powietrze premiuje inwestycje prowadzące do gruntownej poprawy charakterystyki energetycznej budynków. Celem jest zwiększenie liczby takich inwestycji, a docelowym efektem ma być ograniczenie ubóstwa energetycznego oraz zmniejszenie zanieczyszczeń pochodzących z przestarzałych systemów ogrzewania w budynkach.

Wielka płyta stała się niemal synonimem potencjalnej katastrofy budowlanej. Dlatego rząd postanowił zająć się wielką płytą. Na początek trzeba jednak było zdiagnozować problem. Przez kilka lat Instytut Techniki Budowlanej (ITB) przygotowywał raport o wielkiej płycie. Jego wynikami powinno być zainteresowanych nawet kilka milionów Polaków. Szacuje się, że tyle właśnie mieszka w budynkach z kilkudziesięcioletnich prefabrykatów o niechlubnej opinii co do ich jakości, jak i nierzetelnego budowania.  

Stan techniczny wielkiej płyty - wnioski z raportu ITB

Instytut Techniki Budowlanej przebadał 300 budynków, które reprezentowały tzw. systemy prefabrykacji centralnej i wybrane regionalne. Do analiz wytypowano budynki z wielkiej płyty z województw mazowieckiego, łódzkiego, śląskiego i dolnośląskiego, bo tu jest ich najwięcej. Czy to wystarczyło do obligatoryjnych wniosków, skoro w Polsce jest około 60 tys. budynków z wielkiej płyty, w tym około 50 tys. w technologii płyt trójwarstwowych? Wyniki badań, ITB oraz Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju, zaprezentowali wspólnie jako raport o stanie technicznym polskiej wielkiej płyty.

Budownictwo z wielkiej płyty ma przed sobą dobrą przyszłość. Nie ma żadnego zagrożenia jeśli chodzi o konstrukcję i bezpieczeństwo. Jestem przekonany, że ci, którzy dzisiaj zarządzają budynkami z wielkiej płyty, będą mogli wiedzę z raportu wykorzystać do tego, aby w wielkiej płycie można było mieszkać przez kolejne lata – mówił Artur Soboń, wiceminister inwestycji i rozwoju.

CZY WIESZ, ŻE

Pierwszy budynek z wielkiej płyty wybudowano w Holandii po I wojnie światowej. Pierwsze osiedle z wielkiej płyty powstało we Francji w roku 1934. W Polsce najwięcej osiedli z prefabrykatów budowało się w latach 70. Wtedy w Europie Zachodniej rezygnowano już z technologii wielkiej płyty, głównie ze względu na wysokie koszty transportu ciężkiego.

Wiceminister poinformował, że oprócz przebadania konstrukcji z wielkiej płyty, ITB opracowało zalecenia dla kontroli okresowych budynków. Zapowiedział też zmiany w ustawie o termomodernizacji i remontach, które umożliwią finansowanie dodatkowych wzmocnień płyt trójwarstwowych przy okazji termomodernizacji wielkiej płyty. Ministerstwo oszacowało  wartość takich inwestycji na 25,8 mld zł, w tym termomodernizacja - 17,2 mld zł i montaż kotew 8,6 mld zł. Pomoc publiczna w formie premii może wynieść 7 mld zł. Premia przy termomodernizacji potencjalnie może wynieść 16%, a przy montażu dodatkowych wzmocnień nawet 50% kosztów.
Już w marcu 2019 mają ruszyć szkolenia dla właścicieli i rzeczoznawców z zaleceń do kontroli budynków z wielkiej płyty.

Wszystkie wady wielkiej płyty

Jak twierdzi Robert Geryło – dyrektor ITB, w wielkiej płycie obecnie istotna jest jakość betonu i właściwości ochronne betonu wobec zbrojenia betonu. Przebadane przez ITB próbki są zadowalające, ale nie bez wad. Charakterystyczne wady i możliwe uszkodzenia elementów w budynkach wielkopłytowych podzielono na dwie grupy.

Pierwsza to systemowe wady technologiczne wynikające głównie z niedostatecznej jakości zastosowanych materiałów i wyrobów budowlanych, niedopracowanych procesów technologii produkcji i transportu elementów, niewłaściwych montaży elementów prefabrykowanych (zdjęcie poniżej), wadliwych połączeń i ich niedostatecznych szczelności oraz niskiej jakości robót wykończeniowych.

Wielka płyta wady konstrukcyjne
Autor: ITB Przykłady nieprawidłowego montażu elementów w budynkach wielkopłytowych: a) brak pionowości kolejnych elementów ściennych, b) nieprawidłowo ukształtowana szczelina dylatacyjna, c) skrzywiona śruba rektyfikacyjna w połączeniu, d) nieprawidłowe wypełnienie szczeliny między elementami ściennymi

W tej grupie typowe wady występujące w elementach budynków wielkopłytowych to m.in.:

  • zarysowania, spękania i ubytki materiałowe w warstwie fakturowej trójwarstwowych ścian zewnętrznych (zdjęcie niżej),

wielka płyta wady konstrukcji
Autor: ITB Zarysowania, spękania i ubytki materiałowe w warstwie fakturowej trójwarstwowych ścian zewnętrznych w budownictwie z wielkiej płyty
  • przeciekanie wód opadowych przez warstwy fakturowe, wynikające np. z nieszczelności złączy między elementami ścian zewnętrznych, z możliwym efektem przemarzania,
  • uszkodzenia warstw ocieplających, powstające np. w wyniku zmiany struktury materiałów ocieplających i obniżenia z tego powodu właściwości izolacyjnych materiałów przez ich nadmierne zawilgocenie,
  • uszkodzenia spoin (ubytki na krawędziach i narożach warstwy fakturowej, wadliwe wyprofilowanie kanałów dekompresji, zbyt duże szczeliny między elementami lub brak skutecznego uszczelnienia spoin listwami, lub kitem trwale plastycznym),
  • uszkodzenia elementów ścian wewnętrznych (rysy, pęknięcia), wynikające np. z wadliwej struktury materiału, nierównomiernych osiadań (montaż swobodny), zmian temperatury, rozwarcia spoin z powodu skurczu betonu i inne,
  • uszkodzenia prefabrykowanych lub murowanych ścian działowych, np. w wyniku nierównomiernych osiadań i/lub oddziaływań wywołanych ugięciami stropów,
  • klawiszowanie płyt stropowych (widoczne od dołu zarysowania wzdłuż złączy elementów płyt stropowych),
  • spękania, odspojenia, zapadania podłoży podposadzkowych, wylewki o zróżnicowanej grubości i strukturze, niejednorodna grubość materiałów izolacyjnych, brak izolacji przeciwwilgociowych.

Do drugiej grupy zakwalifikowano wszystkie inne wady i uszkodzenia. Eksperci ITB podkreślają, że występują one również w budownictwie tradycyjnym i dotyczą niskiej jakości elementów wykończeniowych, pokryć dachowych i obróbek blacharskich, stolarki okiennej i drzwiowej (nieszczelności, niska izolacyjność cieplna, uszkodzenia mechaniczne) oraz systemów instalacyjnych.

Dla wielkiej płyty ważna kontrola okresowa

Wiele usterek wielkiej płyty można dostrzec podczas przeglądów okresowych:

  • rysy i pęknięcia elementów ściennych i stropowych,
  • nieszczelności w miejscu łączeń balkonów i loggii ze ścianą budynku,
  • zawilgocenia i wykwity pleśni, rdzawe zacieki na powierzchni elementów żelbetowych,
  • ubytki betonu,
  • objawy degradacji pokrycia dachowego i systemu odwodnienia.

Najbardziej wrażliwymi miejscami wielkiej płyty są łączniki warstw fakturowej i nośnej. Najszybciej ulegają zawilgoceniu i korozji wskutek działania wód opadowych oraz wilgoci z pary wodnej wykraplającej się w przegrodzie.

Degradacja najszybciej zachodzi w betonie porowatym, pojawiającym się w niestarannie wykonanych złączach ścian warstwowych, elementach stropowych i ścianach piwnicznych. Wady betonu są też przyczyną pęknięć samych płyt fakturowych. Dlatego konieczne jest poznanie stanu technicznego tych elementów przed przystąpieniem do prac modernizacyjnych, a szczególnie przed położeniem dodatkowej zewnętrznej warstwy termoizolacji.

W przypadku łączników należy określić sposób, w jaki je zaprojektowano i wykonano, zbadać ich stan, stopień związania z betonem i nośność. Problemami, które można najczęściej stwierdzić są: korozja prętów, niezgodność ich rozstawu i średnicy z projektem, odpadanie otuliny.

Wady płyt fakturowych mogą polegać na spękaniach, zbyt wysokiej nasiąkliwości betonu, za dużej lub za małej grubości (wynik błędów powstałych podczas prefabrykacji).

Z kolei warstwa termoizolacyjna bywa zawilgocona, a jej grubość jest często zdecydowanie za mała.

CZY WIESZ, ŻE

Technologia wielkiej płyty nie była tania. Produkcja prefabrykatów była energochłonna. Aby przyśpieszyć proces wiązania betonu, dogrzewano poszczególne elementy. Gotowe prefabrykaty były ciężkie, więc transport na plac budowy był drogi. Załadunek, rozładunek i montaż wielkiej płyty wymagał użycia dźwigu. Wszystko to miało wpływ na koszt inwestycji.

Po stwierdzeniu tych wad wykonuje się uszczelnianie pęknięć, ochronę powierzchniową betonu, odciążenie istniejących łączników przez montaż nowych kotew rozporowych, naprawę obróbek blacharskich odprowadzających wodę poza płytę. Dodatkowa warstwa ocieplenia położona na zewnętrznej stronie ściany zapewnia wieszakom lepsze warunki pracy, eliminując wilgoć i wielokrotne zmiany temperatury.

Czy wielka płyta jest bezpieczna?

Nieprawidłowości w budownictwie wielkopłytowym wynikają głównie z wad systemowych oraz z przyczyn naturalnych (wpływ środowiska, starzenie się materiałów) - tak można podsumować raport ITB o konstrukcjach z wielkiej płyty. Systemowe wady technologiczne wielkiej płyty powstały przede wszystkim w wyniku nierzetelnych prac projektowych i robót budowlanych na wszystkich etapach procesu inwestycyjnego. Te nieprawidłowości zazwyczaj ujawniły się już podczas realizacji i w początkowym okresie eksploatacji budynków.

Inne wady i uszkodzenia elementów wykończeniowych i systemów instalacyjnych to efekt naturalnych procesów ich zużycia i starzenia. Jak twierdzą eksperci ITB, nieprawidłowości te można wychwycić podczas obowiązkowych kontroli okresowych i ekspertyz specjalistycznych.

A najważniejszą tezą raportu o wielkiej płycie jest to, że w większości przypadków nieprawidłowości budownictwa wielkopłytowego są możliwe do usunięcia.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Czytaj więcej