Prawo zamówień publicznych od 1 stycznia 2021. Nowa ustawa Prawo zamówień publicznych już na etapie wdrażania

2019-10-23 16:25 mczechowska
budowa drogi GDDKiA
Autor: GDDKiA Nowe Prawo zamówień publicznych 2019 ma sprzyjać poprawnym relacjom pomiędzy inwestorem a wykonawcą

Prawo zamówień publicznych (Pzp), napisane całkiem od nowa, to największe przedsięwzięcie legislacyjne ostatnich kilkunastu miesięcy, bardzo oczekiwane szczególnie przez firmy budowlane. Ustawa Prawo zamówień publicznych z 11 września 2019 została uchwalona przez Sejm 11 września i podpisana przez Prezydenta RP 14 października. Co prawda zostało kilkanaście miesięcy zanim nowe Pzp zacznie obowiązywać, ale już dzisiaj rozpoczyna się szeroko zakrojona kampania informacyjno-edukacyjna, by wszyscy się nowego prawa nauczyli.

Prawo zamówień publicznych do zmiany

Na konferencji informującej 23 października 2019 o nowym Prawie zamówień publicznych, Jadwiga Emilewicz, minister przedsiębiorczości i technologii podkreśliła, że obowiązujące jeszcze Pzp było już nowelizowane ok. 60-krotnie i stało się całkowicie nieczytelne i skomplikowane w stosowaniu. Dowodem tego jest analiza, że w roku 2018 aż w 50% przetargów złożono tylko jedną ofertę.

Za przyczynę takiego zjawiska podaje się zbyt skomplikowane procedury, które sprawiają, że zamawiający skupiają się na formalnościach, a w zamówienia wstawiają za wysokie kary umowne i sztywne warunki. Dało się zauważyć coraz większą niechęć wykonawców do uczestniczenia w zamówieniach publicznych, wręcz nieobecną w zamówieniach prywatnych. Nowe zamówienia publiczne, jak twierdzi minister Emilewicz, czerpały z dobrych wzorców właśnie z rynku zamówień komercyjnych. Stąd nacisk w przepisach m.in. na większą elastyczność, mniej formalności, prostsze korzystanie z negocjacji, trybu z wolnej ręki czy brak żądania wadium we wszystkich zamówieniach, a do tego pełna elektronizacja. Firmy budowlane zapewne ucieszy fakt, że nowe Prawo zamówień publicznych nakazuje zawarcie w umowie mechanizmów, które ochronią firmy budowlane przed wzrostem cen materiałów budowlanych, których nie udało się przewidzieć. Co prawda klauzule takie stosuje już GDDKiA i PLK, ale przecież tylko część firm budowlanych buduje drogi i linie kolejowe.

– Nasza ustawa odpowiada na kluczowe bolączki obecnego systemu. Zasada efektywności spowoduje, że zamawiający nie będą przywiązywać uwagi tylko do najniższej ceny, ale będą również uwzględniali jakość towarów i usług, czy ich znaczenie dla środowiska. Pozwoli to odnaleźć się na rynku małym przedsiębiorcom, którzy oferują dobre usługi, ale nie są w stanie konkurować niską ceną – twierdzi minister Jadwiga Emilewicz.

Zamówienia publiczne – rynek wyjątkowej troski

W roku 2018 podmioty publiczne na zakup dostaw, usług i robót budowlanych wydały 202 mld zł. To 10% rocznego PKB Polski. Te pieniądze mają wspierać rozwój kraju i firm (w tym MŚP), a nie przyczyniać się do zrywaniu umów, schodzenia z placów budów czy bankructw firm budowlanych. Prawo zamówień publicznych ma wprowadzić nowe standardy i relacje pomiędzy zamawiającymi i wykonawcami.

Prawo zamówień publicznych – najważniejsze zmiany od 2021 roku

Firmy realizujące przetargi obecnie często trącą przez wygórowane kary umowne. Nowa ustawa zakazuje umów, które będą przewidywały kary za błędy, które nie są winą wykonawcy. Nakazuje też określenie z góry, jaka będzie maksymalna wysokość kar, żeby firmy mogły przygotować się na wykonywanie umowy. Nowe PZP zrywa z koniecznością oczekiwania na zapłatę za wykonanie pracy aż do końca umowy, szczególnie umowy o roboty budowlane. W dłuższych umowach wykonawcy będą otrzymywać zaliczki i wynagrodzenie za wykonane etapy prac, dzięki czemu poprawi się ich płynność finansowa. Wykonawcy będą też wnosić mniejsze gwarancje i wadia (w dużej części przypadków zostały zmniejszone nawet o połowę, co dla firm wykonawczych oznacza mniejsze koszty i większą płynność).

Ustawa przewiduje nowy tryb przetargów w odniesieniu do zamówień nieobjętych prawem unijnym. W przypadku robót budowlanych kontrakty o wartości nawet do 23 mln zł będą organizowane w prostszej procedurze, łatwiejszej do stosowania zarówno dla zamawiających jak i firm startujących w przetargach. Zostaną wprowadzone praktyki - dokonywania wnikliwych analiz przed organizacją przetargów i ocenę błędów po wykonaniu zamówienia, bo przetargi mają być prostsze i bardziej atrakcyjne dla firm.

W ustawie znalazły się zapisy, które wychodzą naprzeciw oczekiwaniom wykonawców i zrównują pozycje stron. Zakazane w umowach będzie m.in. naliczanie kar umownych za działania, za które wykonawca nie ponosi odpowiedzialności czy dowolne ograniczanie zakresu zamówienia, będą niższe zabezpieczenia należytego wykonania umowy – 5% zamiast 10.

Wprowadzono nowe zasady waloryzacji wynagrodzenia. Umowa, której przedmiotem są roboty budowlane lub usługi, zawarta na okres dłuższy niż 12 miesięcy, będzie musiała zawierać zasady waloryzacji wynagrodzenia wykonawcy w przypadki zmiany cen materiałów budowlanych lub kosztów. Będzie także obowiązek stosowania zaliczek lub częściowych płatności. W takich kwestiach jak kary umowne, płatności czy waloryzacja, postanowienia umów z podwykonawcami nie mogą być mniej korzystne niż postanowienia umów z wykonawcami. W nowych zamówieniach publicznych wprowadzono katalog klauzul abuzywnych (niedozwolonych), które naruszają równowagę stron. Trzeba też dodać, że waloryzacja wynagrodzenia za roboty drogowe (i nie tylko) działa w górę i w dół, czyli w przypadku deflacji spadnie również wartość umowy.

Będzie obowiązywać uproszczona procedura dla zamówień poniżej progów unijnych, będą w tym obszarze uproszczenia w trybach zamówień. Przepisy mają promować negocjacje i współpracę stron. Wzrost liczby uczestniczących w przetargach ma zostać osiągnięty dzięki zwiększeniu roli dialogu z wykonawcą na etapie przygotowania postępowania. Informacja o zamówieniach publicznych będzie skoncentrowana w jednym miejscu – Biuletynie Zamówień Publicznych.

Jest obecnie sporo zastrzeżeń do orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej (KIO). Wykonawcy mają poczucie, że organ ten stoi po stronie wyłącznie zamawiającego. Nowe prawo zamówień publicznych ma usprawnić postępowanie skargowe na orzeczenia KIO. Co do zasady orzekać będą składy 3-osobowe. Nastąpi też obniżka opłaty od skargi na orzeczenie KIO (dziś jest to pięciokrotność opłaty wniesionej do KIO, a ma być trzykrotność). Wydłuży się z 7 do 14 dni termin na wniesienie takiej skargi. Dodajmy też, że trwają już przygotowania do utworzenia specjalistycznego, jednego sądu ds. zamówień publicznych, co przyczyni się do ujednolicenia orzecznictwa w tym obszarze.
Pozostając w temacie rozwiązywania ewentualnych sporów, to w nowym Pzp przewidziano mechanizm koncyliacji, czyli ugodowego załatwiania największych sporów pomiędzy wykonawcą a zamawiającym na etapie wykonywania umowy. Strony będą mogły zwrócić się do Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej RP o szybkie rozstrzygnięcie sporu, zanim trafi on na drogę sądową. Koncyliacja jest tańsza i szybsza od sądu i umożliwi kontynuowanie realizacji umowy.

To oczywiście mocno skrócony opis nowego Prawa zamówień publicznych (ustawa ma prawie 300 stron, trwają prace nad aktami wykonawczymi do niej, czyli do opracowania jest ok. 20 rozporządzeń by cała legislacja mogła sprawnie funkcjonować). Tu tekst podpisanej przez Prezydenta RP ustawy Prawo zamówień publicznych z 11 września 2019. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2021 r., z wyjątkiem: art. 85 pkt 5, który wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia i art. 88, który wchodzi w życie z dniem 1 marca 2020.

Prawo zamówień publicznych mają znać wszyscy

Minister Jadwiga Emilewicz nie ukrywa, że data obowiązywania nowego Prawa zamówień publicznych – 1 stycznia 2021, wcale nie jest tak odległy biorąc pod uwagę zasób wiedzy do poznania i użycia w praktyce. Przypomnijmy, 31 grudnia 2020 przestaje całkowicie obowiązywać ustawa Prawo zamówień publicznych z 2004 roku ze wszystkimi późniejszymi nowelizacjami.  

Można powiedzieć, że już dzisiaj rozpoczyna się proces nauczania nowego Pzp. Główne zadanie ma tu do wykonania Urząd Zamówień Publicznych, który został zobligowany do cyklu konferencji, szkoleń i webinariów. Kampanię informacyjną będą wspierać filmy instruktażowe, prezentacje multimedialne oraz infolinia dla przedsiębiorców i zamawiających. Prezes Urzędu Zamówień Publicznych ma przygotować i propagować dobre praktyki i wzory dokumentów, które mają wspierać zamawiających. Prezes Urzędu będzie również publikował postanowienia umowne sprzeczne z zasadami wskazanymi w PZP oraz wyjaśniał wątpliwości interpretacyjne. Na konferencji Hubert Nowak, prezes UZP zapowiedział także opracowanie obszernego komentarza do nowego Prawa zamówień publicznych, bowiem sprawdza się taka forma przy wdrażaniu skomplikowanego i całkiem nowego prawa. Działania UZP będzie równolegle wspierać Ministerstwo Przedsiębiorczości i Informatyzacji.     

Firmy budowlane o Prawie zamówień publicznych

Polski Związek Pracodawców Budownictwa od dawna zwracał uwagę na uporządkowanie i sprawiedliwsze relacje pomiędzy zamawiającym i wykonawcą, które w obecnym kształcie budzą sprzeciw tych drugich. W  kontekście tworzenia nowego Prawa zamówień publicznych PZPB wskazywał na kilka kwestii do rozwiązania. Poniżej opinia jeszcze o projekcie ustawy Prawo zamówień publicznych, pozytywnie oceniona przez firmy budowlane:

  • wprowadzenie obowiązku współpracy pomiędzy wykonawcą a inwestorem;, W projekcie znalazły się np. zapisy, że nie można nakładać na wykonawcę odpowiedzialności np. za opóźnienie, jeżeli jest ono następstwem okoliczności, za które wykonawca nie odpowiada lub też nakładać na niego kary umowne za okoliczności niezwiązane bezpośrednio lub pośrednio z przedmiotem umowy lub jej prawidłowym wykonaniem;
  • zakaz rażąco nieproporcjonalnego kształtowania praw i obowiązków stron;
  • wykaz niedozwolonych klauzul do stosowania w umowach pomiędzy wykonawcą a zamawiającym;
  • obowiązek stosowania waloryzacji kontraktów budowlanych realizowanych ponad 12 miesięcy;
  • zalecenia do stosowania polubownych metod rozwiązywania sporów, np. przez sądy polubowne czy mediatorów;
  • położenie nacisku na poprawę jakości opisów przedmiotu zamówienia;
  • profesjonalizacja zachowań zamawiających, poprzez tworzenie polityk zakupowych oraz systematyczne analizowanie niepowodzeń kontraktowych;
  • wyraźne rozdzielenie zamówień poniżej progów UE oraz powyżej progów UE przy wprowadzeniu istotnego zróżnicowania i odformalizowania procedur poniżej progów, co powinno wpłynąć pozytywnie na rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw.

W projekcie jest też obszerny katalog pojęć i definicji, który ma zapobiec odmiennej interpretacji zawartych w umowach zapisów lub relacji pomiędzy uczestnikami procesu budowlanego, szczegółowo są opisane różne tryby udzielania zamówień publicznych.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Czytaj więcej