Specustawa drogowa i niekonstytucyjność jej przepisów w aspekcie wywłaszczeń

2021-09-22 16:40
Na podstawie specustawy drogowej wywłaszcza się nieruchomości na potrzeby budowy dróg
Autor: GDDKiA Na podstawie specustawy drogowej wywłaszcza się nieruchomości na potrzeby budowy dróg

Specustawa drogowa ma usprawniać budowę dróg publicznych co polega przede wszystkim na uproszczeniu procedur administracyjnych. Specustawa drogowa jest również podstawą wywłaszczania nieruchomości pod budowę dróg i nie przewiduje ona zwrotu takiej nieruchomości, gdy inwestycja nie doszła do skutku. I właśnie to okazało się przepisem niekonstytucyjnym.

Niekonstytucyjność przepisów specustawy drogowej (tj. ustawy z 10 kwietnia 2003 o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, Dz.U. z 2020 poz. 1363), które nie przewidują możliwości zwrotu wywłaszczonej na cele inwestycji drogowej nieruchomości, w sytuacji gdy przejętej nieruchomości ostatecznie nie wykorzystano do budowy dróg, Trybunał Konstytucyjny stwierdził wyrokiem z dnia 30.06.2021, w sprawie pod sygnaturą SK 37/19. Droga do tego wyroku nie była krótka...

Specustawa drogowa wywłaszcza, ale nie zwraca nieruchomości

Wyrok zapadł w sprawie, w której w 2009 r. prezydent Warszawy ustalił przebieg drogi powiatowej, która miała być realizowana w trybie specustawy drogowej, m.in. na nieruchomości skarżących w stołecznych Jelonkach. Jednocześnie, decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji w trybie specustawy drogowej przesądzała podział tej nieruchomości i przejście jej na własność państwa.

Po pięciu latach skarżący wystąpili o zwrot wywłaszczonej na potrzeby powyższej inwestycji nieruchomości. Wskazywali, że znaczna jej część okazała się zbędna dla celu wywłaszczenia, a władze zamierzają ją wykorzystać w inny sposób. Skarżący podnosili, że obecne przepisy bez uzasadnienia w różny sposób traktują byłych właścicieli nieruchomości – w zależności od tego, czy wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami czy też na podstawie specustawy drogowej, która nie odsyła do ogólnych przepisów Ustawy o gospodarce nieruchomościami (Ugn), przewidujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości w przypadku, gdy ostatecznie nie została ona wykorzystana na cel, dla którego została wywłaszczona.

W 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że po przejęciu własności w trybie specustawy drogowej niemożliwy jest jej zwrot – nawet jeżeli okazała się zbędna na cele wywłaszczenia. NSA uzasadnił to tym, że specustawa drogowa nie stanowi o nakazie odpowiedniego stosowania przepisów rozdziału 6, działu III Ugn, regulującego zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w tym w szczególności w przypadkach, gdy ostatecznie nie została ona wykorzystana na cel, dla którego została wywłaszczona.

Specustawa drogowa w Trybunale Konstytucyjnym

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jeśli konstytucja stanowi o możliwości wywłaszczenia tylko na cel publiczny, to wywłaszczenie, które takiego celu nie może osiągnąć, jest zakazane, a jeśli już nastąpiło, to jego skutki powinny być usunięte. Słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie nie kompensuje w pełni uszczerbku wynikającego z wywłaszczenia, co dodatkowo przemawia za słusznością zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, niewykorzystanych finalnie na cel wywłaszczenia.

Konstytucja dopuszcza wywłaszczenie wyjątkowo, gdy jest ono uzasadnione interesem publicznym, tj. w związku z realizacją celu publicznego. Przyjęcie, że wywłaszczenie w trybie specustawy drogowej nie wiązało się z obowiązkiem zwrotu w sytuacji gdy cel wywłaszczenia nie zostanie osiągnięty, w sposób ewidentny narusza konstytucję i sprzyja nadużyciom związanym z wywłaszczeniami. Wyrok ten ocenić zatem należy bardzo pozytywnie. Ograniczy on nadużycia przy wywłaszczeniach, a własność prywatna będzie lepiej chroniona.

Monika Wystrychowska-Zawiślak, radca prawny, Senior Associate w Kancelarii Ożóg Tomczykowski, ekspertka w zakresie prawa nieruchomości i budowlanego. Kontakt.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE
Czytaj więcej