Stal zbrojeniowa - gatunki, znakowanie, cena. Jak weryfikować stal zbrojeniową na budowie?

2019-04-03 7:33 opracowanie: redakcja Informatora Budowlanego - murator, konsultacja: Centrum Promocji Jakości Stali
stal zbrojeniowa na placu budowy
Autor: gettyimages Stal zbrojeniowa - znajomość gatunków stali oraz ich weryfikacja na placu budowy to jedno z podstawowych zagadnieniem dla inżyniera pracującego przy projektowaniu konstrukcji żelbetowych

Znajomość gatunków stali zbrojeniowej oraz umiejętność weryfikacji stali zbrojeniowej dostarczonej na budowę to podstawowe zagadnienie dla każdego inżyniera pracującego zarówno przy projektowaniu konstrukcji żelbetowych, jak i przy wykonawstwie. Jakie są gatunki stali zbrojeniowej i jak ją weryfikować? Ile kosztuje stal zbrojeniowa?

Często okazuje się, że w projekt budowlany wpisywane są przestarzałe gatunki stali zbrojeniowej, niejednokrotnie dawno już nieprodukowane przez producentów stali. Skutkuje to problemami na budowie w znalezieniu odpowiedniego gatunku. Problemem jest także brak umiejętności w weryfikacji stali zbrojeniowej, która została dostarczona na budowę. Warto więc wiedzieć, jakie są aktualne gatunki stali zbrojeniowej oraz ich użebrowanie.

Stal zbrojeniowa - gatunki

Gama gatunków stali zbrojeniowej, które są dostępne na polskim rynku, w ostatnim czasie w znaczny sposób uległa zmianom. Zmiany te związane są z wprowadzeniem europejskiej normy do projektowania konstrukcji żelbetowych (PN-EN-1992-1-1 czyli Eurokod 2), co spowodowało między innymi wycofanie niektórych norm hutniczych na stare gatunki stali zbrojeniowej, które były niezgodne z Eurokodem 2. Ponadto producenci stali zbrojeniowej stale pracują nad ulepszaniem technologii produkcji prętów, co skutkuje wprowadzaniem na rynek nowych, lepszych gatunków stali zbrojeniowej.

Wprowadzenie nowej normy do projektowania konstrukcji żelbetowych Eurokodu 2, spowodowało między innymi całkowitą zmianą klasyfikacji stali zbrojeniowej. Wg nowej klasyfikacji, parametrem decydującym o przynależności do danej klasy jest ciągliwość stali zbrojeniowej, a nie jak było dotąd - granica plastyczności (fyk).

Poniżej klasyfikacja stali zbrojeniowej wg obecnie obowiązującej normy do projektowania Eurokod 2.

Tab. Klasyfikacja stali zbrojeniowej

Klasa stali zbrojeniowej Granica plastyczności fyk [MPa] k=(ft/fy)k εuk [%]
A 400-600 ≥ 1,05 ≥ 2,5
B ≥ 1,08 ≥ 5,0
C 1,15÷1,35 ≥ 7,5

Pojawienie się nowej normy do projektowania konstrukcji żelbetowych wymusiło również zmiany w produkcji gatunków stali zbrojeniowej. Wycofane zostały normy hutnicze na te gatunki stali zbrojeniowej, które były produkowane wg przestarzałych technologii oraz te, które nie spełniały wymogów Eurokodu 2.

17.12.2012 roku wycofana została norma hutnicza PN-H-93215:1982, która umożliwiała produkcję takich gatunków stali zbrojeniowej jak 34GS, 18G2-b, czy popularnych dotąd prętów gładkich, stosowanych chętnie na strzemiona St0S-b oraz St3S-b. W związku z wycofaniem powyższej normy nie ma już możliwości produkowania tych gatunków i oznaczenia ich znakiem budowlanym B. Oznacza to, że producenci zaprzestali produkcji tych gatunków, natomiast możliwe jest jeszcze zastosowanie tej stali tylko w sytuacji, jeśli na rynku znajdzie się jakaś partia prętów wyprodukowana przed datą wycofania normy.

Obecnie w sprzedaży dostępne są nowe gatunki stali zbrojeniowej, spełniające wymagania Eurokodu 2 oraz produkowane wg nowych technologii, które, jak w przypadku gatunku B500SP, umożliwiają uzyskanie stali zbrojeniowej zarówno o wysokiej wytrzymałości, jak i bardzo dobrej ciągliwości.

Poniżej zestawiono gatunki stali zbrojeniowej, produkowane obecnie przez polskich producentów stali. Szczególną uwagę zwrócono na użebrowanie, gdyż właśnie na tej podstawie bez problemu można rozpoznać gatunek stali.

Jak weryfikować stal zbrojeniową?

Do gatunków stali zbrojeniowej, produkowanych obecnie przez producentów stali należą:

  • B500SP – stal o wysokiej ciągliwości, klasa C, granica plastyczności fyk = 500 MPa

Żebra poprzeczne ułożone są w sposób dwuskośny, co oznacza, że są nachylone pod dwoma różnymi kątami w stosunku do osi podłużnej pręta. Pręty proste mają przekrój okrągły, natomiast pręty dostarczane w kręgach mają przekrój kwadratowy. Dokumentem odniesienia dla gatunku B500SP jest norma PN-H-93220:2006 oraz Aprobaty Techniczne.

stal zbrojeniowa - użebrowanie stali dla gatunku B500SP
Autor: CPJS Użebrowanie stali dla gatunku B500SP
  • B500B (dawniej BSt500S) – stal o średniej ciągliwości, klasa B, granica plastyczności fyk = 500 MPa

Żebra poprzeczne po obu stronach pręta są ułożone równolegle do siebie w sposób przeciwstawny, czyli na tzw. jodełkę. Dodatkowo żebra te zanikają, co oznacza, że ich wysokość maleje do
zera w miejscu zetknięcia się z żebrem podłużnym. Dokumentem odniesienia dla gatunku B500B jest Aprobata Techniczna ITB lub IBDiM.

Stal zbrojeniowa - użebrowanie dla gatunku B500B
Autor: CPJS Użebrowanie stali dla gatunku B500B
  • B500A – stal o niskiej ciągliwości, klasa A, granica plastyczności fyk = 500 MPa

W przypadku tego gatunku żebra poprzeczne są do siebie równoległe i mogą być ułożone w dwóch rzędach. Po obu stronach pręta żebra nachylone są w tym samym kierunku.

Stal zbrojeniowa - użebrowanie dla gatunku B500A
Autor: CPJS Użebrowanie stali dla gatunku B500A – ułożenie żeber w dwóch rzędach

Częściej jednak, w przypadku gatunku B500A, spotykane jest ułożenie żeber w trzech rzędach.

stal zbrojeniowa - użebrowanie stali dla gatunku B500A
Autor: CPJS Użebrowanie stali dla gatunku B500A – ułożenie żeber w trzech rzędach

Dokumentem odniesienia dla gatunku stali zbrojeniowej B500A jest norma PN-H-93247-1:2008.

Stal zbrojeniowa - znakowanie stali EPSTAL

Dużym ułatwieniem przy weryfikacji stali zbrojeniowej na budowie jest znajdujący się na niektórych prętach napis „EPSTAL”. W ten sposób znakowana jest stal zbrojeniowa, na którą producent uzyskał certyfikat jakości EPSTAL. Znak ten nadawany jest w drodze dobrowolnej certyfikacji na stal zbrojeniową o wysokiej ciągliwości, gatunku B500SP.

Producenci, którzy pomyślnie przeszli proces certyfikacji, mają obowiązek znakowania swoich wyrobów napisem „EPSTAL” poprzez nawalcowywanie go na każdym pręcie. Jest to trwały sposób oznaczania prętów, dzięki któremu identyfikacja wyrobu w warunkach budowy jest łatwa i wiarygodna. Symbol EPSTAL jest bowiem gwarancją, że konkretny gatunek stali został poddany badaniom zgodnie z wymaganiami odpowiedniej polskiej normy, jest certyfikowany przez akredytowaną jednostkę badawczą oraz ma wszystkie certyfikaty zgodności oraz aprobaty techniczne wymagane w naszym kraju. Dodatkowo trwałe znakowanie stali zostało zatwierdzone przez Instytut Techniki Budowlanej w badaniach przyczepności stali do betonu.

Pręty zbrojeniowe EPSTAL
Autor: CPJS Pręty zbrojeniowe z napisem EPSTAL
stal zbrojeniowa EPSTAL
Autor: CPJS Napis EPSTAL na prętach zbrojeniowych

Poza informacją na temat gatunku stali, wszystkie pręty żebrowane mają również trwałe znakowanie wskazujące na zakład, w którym zostały wyprodukowane. Metodę takiego oznaczania produktów określa norma PN-EN 10080:2007 „Stal do zbrojenia betonu. Spajalna stal zbrojeniowa. Postanowienia ogólne”. Wg jej zapisów każda stal zbrojeniowa musi mieć na jednym z rzędów żeber lub wgnieceń oznakowanie identyfikujące zakład produkcyjny. Powinno być ono powtarzane w odstępach nie większych niż 1,5 m i składać się z:

  • symbolu oznaczającego początek znakowania,
  • numerycznego systemu identyfikującego wytwórcę, składającego się z numeru kraju pochodzenia i numeru zakładu.

Symbol oznaczający początek znakowania wykonywany jest za pomocą pogubienia dwóch kolejnych żeber. Natomiast na numer kraju i numer zakładu wskazuje liczba normalnych żeber znajdująca się pomiędzy żebrami pogrubionymi.
Umiejętność odczytywania tak zakodowanej informacji jest bardzo
przydatna przy weryfikacji stali na placu budowy, gdyż pozwala niemal natychmiast ustalić miejsce pochodzenia zamówionych prętów. Poniżej podane zostały numery identyfikujące wytwórcę, stosowane przez polskich producentów:

  • Celsa Huta Ostrowiec sp. z o.o.
pręt zbrojeniowy - Celsa Huta Ostrowiec sp. z o.o.
Autor: CPJS Stal zbrojeniowa - Celsa Huta Ostrowiec sp. z o.o.
  • CMC Zawiercie SA
pręt zbrojeniowy - CMC Zawiercie SA
Autor: CPJS Stal zbrojeniowa - CMC Zawiercie SA
  • ArcelorMittal Warszawa sp. z o.o.
pręt zbrojeniowy - ArcelorMittal Warszawa sp. z o.o.
Autor: CPJS Stal zbrojeniowa - ArcelorMittal Warszawa sp. z o.o.

Stal zbrojeniowa cena

Cena stali zbrojeniowej kształtuje się w zależności od gatunku stali, klasy, także średnicy prętów zbrojeniowych, a także wielkości zamówienia. Przykładowo, cena tony stali zbrojeniowej żebrowanej w postaci prętów średnicy Fi 10 - Fi 16 to około 2400 zł. Pręty o małych średnicach (6, 8 mm) będą droższe o około 10% od tych grubszych.Na niektórych aukcjach internetowych proponowane są wyroby hutnicze w pojedynczych kilogramach. Wtedy cena waha się od 2,35 do 2,90 zł za kilogram.

Stal zbrojeniowa - dokument kontroli

W Polsce dokumentem kontroli, wystawianym przez producenta stali zbrojeniowej na potrzeby konkretnego zamówienia, jest „świadectwo odbioru typ. 3.1”, przygotowywane w oparciu o normę PN-EN 10204. Dokument ten powinien zawierać:

  • nazwę i adres producenta,
  • nazwę i adres zamawiającego, kupującego stal bezpośrednio od producenta,
  • opis wyrobu – nazwę gatunku, średnice, długości prętów, liczbę wiązek itp.,
  • dane dotyczące kontroli – w przypadku świadectw odbioru 3.1 producent powinien podać wyniki badań kontrolnych przeprowadzonych na próbkach stanowiących część danego zamówienia. W dokumencie powinny zostać przedstawione wyniki próby rozciągania, analizy chemicznej oraz innych badań wymaganych przez dokument odniesienia,
  • oświadczenie producenta, iż wyrób jest zgodny z warunkami zamówienia lub z dokumentami odniesienia powołanymi w dokumencie,
  • znak "B" zaświadczający o zgodności z odpowiednią Polską Normą lub Krajową Oceną Techniczną (Aprobatą Techniczną), uprawniający do wprowadzenia wyrobu do obrotu.

Artykuł ukazał się w „Informatorze Budowlanym-murator”

Aktualne wydanie - zamów

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Czytaj więcej