Przez dach może uciekać nawet 25% ciepła. Jak dobrze ocieplić poddasze?

Trzy sposoby ocieplania skosów 

Przez niezaizolowane dachy może uciekać nawet do 25% ciepła. Po dociepleniu skosów ich współczynnik U powinien spaść przynajmniej do poziomu 0,15 W/(m2.K). Niestety, by to osiągnąć, trzeba się liczyć z dużymi kosztami i niemałym zamieszaniem.

Do wyboru mamy trzy możliwości:

• ocieplić dach od środka bez usuwania okładzin skosów;
• ocieplić dach od zewnątrz po zdemontowaniu pokrycia;
• ocieplić dach od środka po usunięciu okładzin skosów.

Pierwsza ewentualność pozwala nam zachować dotychczasową zabudowę i nie zmusza do czasowego wyłączenia poddasza z użytku.

Druga jest uzasadniona zwłaszcza wtedy, gdy wnętrza są w bardzo dobrym stanie i nie chcemy ich demolować, a pokrycie dachu i tak kwalifikuje się do wymiany bądź jest w miarę łatwe do demontażu i ponownego ułożenia bez dużych strat materiału.

Opcja trzecia zakłada, że pokrycie pozostaje nietknięte, za to całe poddasze – przy okazji docieplane – gruntownie odnowimy. Rozwiązanie takie warto wybrać wtedy, gdy i tak mieliśmy w planach renowację pomieszczeń znajdujących się pod dachem.

Docieplanie z zachowaniem okładziny

Strzępki wełny mineralnej, granulki styropianu lub celuloza to materiały, które można wtłaczać w zabudowane konstrukcje metodą nadmuchu. Można zatem sprawdzić, czy uda się tak docieplić opłytowane poddasze. Musi się tu wypowiedzieć firma oferująca taką usługę. Trzeba bowiem upewnić się, czy pod płytami będzie miejsce na dodatkową izolację i czy da się wszędzie, gdzie trzeba, dostać z urządzeniem nadmuchowym.

Żeby wtłoczyć dodatkową izolację (lub jedyną – jeśli pod zabudową poddasza jest pusto), należy w płytach lub deskach boazeryjnych wyciąć otwory na tyle duże, by można było w nich umieścić wąż dozujący wełnę, celulozę lub styropian. Czasem wystarczy kilkanaście, a czasem trzeba zrobić więcej takich dziur, które później będą wymagały wypełnienia.

W trakcie prac nadmuchowych i po ich zakończeniu poddasze bada się kamerą termowizyjną, co daje możliwość sprawdzenia, czy nie pozostały miejsca niezaizolowane.

Z materiałów stosowanych w izolacji nadmuchowej najpopularniejsza jest celuloza. To drobniutkie włókna pochodzące z recyklingu makulatury. W fabrykach jest ona mielona i wzbogacana niewielkim dodatkiem soli. Sole mają działanie impregnujące i chronią celulozę przed ogniem i szkodnikami. Do stosowania w metodzie nadmuchowej używa się celulozy w stanie suchym.

Izolacja nakrokwiowa

Zamiast demontować okładziny poddasza można zdjąć pokrycie dachu i dostać się do izolacji cieplnej od zewnątrz. Wybór tej metody zależy przede wszystkim od tego, czym połacie są pokryte. Najłatwiej usunąć dachówki i stosunkowo łatwo przywrócić je na dawne miejsca. Dość prosto jest też zdjąć płyty faliste. Trudniej pójdzie z blachodachówką lub panelami łączonymi na rąbek. Gonty bitumiczne spisać trzeba będzie na straty.

Żeby przeprowadzić termorenowację od zewnątrz dachu, trzeba będzie wezwać dekarzy. Oni też zajmą się docieplaniem. Do wymiany pójdą też obróbki blacharskie, bo trzeba będzie zastosować szersze – uwzględniające nową grubość połaci. To oznacza też demontaż i ponowny montaż orynnowania.

Gdy w dachu są okna połaciowe, będą wymagać demontażu i zamocowania wyżej, aby ich ramy i kołnierze uszczelniające znalazły się na wysokości nowego pokrycia. W tym przypadku trzeba się liczyć z ponownym wykańczaniem od wewnątrz domu glifów, czyli wnęk okiennych, które z tego powodu trzeba będzie zdemontować.

Ocieplenie będziemy mocować do krokwi, a jeśli jest na dachu sztywne poszycie z desek bądź płyt – to na nim. Trzeba się tylko upewnić, czy nie przeciążymy zanadto więźby, czyli konstrukcji dachu. Jeśli będzie takie ryzyko, wtedy lepiej zdemontować sztywne poszycie, by trochę „odchudzić” dach.

Nowe płyty termoizolacyjne układa się prostopadle do krokwi. Później w linii ich przebiegu układamy kontrłaty, czyli listwy drewniane o przekroju 4 x 6 cm i przykręcamy je długimi wkrętami, kotwiąc do więźby.

W zależności od wybranego materiału ociepleniowego układa się na nim membranę dachową lub nie. Z reguły potrzebna jest aktywna folia paroizolacyjna o zmiennej dyfuzyjności, którą przed ocieplaniem umieszcza się na krokwiach lub na sztywnym poszyciu.

Materiały do ocieplenia nakrokwiowego

Wybierając je, pamiętajmy, że w naszym interesie jest, by nowa warstwa była jak najcieńsza, a przy tym skuteczna pod względem izolacyjności. Idealne byłyby tu maty z aerożelu, bo ich współczynnik przewodzenia ciepła λ wynosi zaledwie 0,012-0,020 W/(m.K), ale to produkty bardzo drogie. Mata o grubości 10 mm kosztuje 350-420 zł/m2.

Niską wartość współczynnika zapewniają też płyty z poliizocyjanuratu PIR, piany poliuretanowej PUR lub płyty rezolowe, czyli inaczej fenolowe. Mają lambdę na poziomie 0,024-0,027 W/(m.K). Wystarczy więc warstwa nieprzekraczająca 10 cm, by uzyskać znaczną poprawę izolacyjności cieplnej połaci. Ostatecznie można użyć styropianu DACH/PODŁOGA/PARKING lub płyt z polistyrenu ekstrudowanego XPS (λ = 0,031-0,040 W/(m.K)).

Użyć można też wełny mineralnej, a do dyspozycji mamy tu dwa sposoby izolacji. Pierwszy zakłada wykorzystanie twardej odmiany wełny, takiej samej jak do izolacji dachów płaskich i tarasów. Umieszcza się ją na krokwiach. Aby jednak miała właściwe podparcie, najpierw wzdłuż krokwi należy nabić deski o grubości 2,5 cm i szerokości 16 cm. Druga metoda zakłada użycie systemowych belek, które przykręca się wzdłuż krokwi. Belki te są zbudowane z wełny mineralnej umieszczonej między dwiema deskami. Mają więc dobrą izolacyjność termiczną i pozwalają wyeliminować liniowe mostki termiczne, którymi stałyby się niczym nieosłonięte krokwie. Wełnę, tym razem miękką i sprężystą (mata lub płyty), umieszcza się na wcisk pomiędzy tymi belkami.

W obu przypadkach wełnę okrywa się z wierzchu membraną wysokoparoprzepuszczalną i przytwierdza kontrłaty. Wkręty do ich mocowania muszą przechodzić przez twardą wełnę lub systemowe belki i kotwić się w krokwiach na głębokość około 4 cm. Prostopadle do kontrłat przybija się bądź przykręca łaty stanowiące oparcie dla pokrycia dachowego.

Oferowane są też gotowe systemy nakrokwiowego ocieplania dachów płytami z wełny drzewnej lub płytami lignocelulozowymi. Na dachy przeznaczone są płyty o gęstości 270 kg/m3 oraz dużej wytrzymałości na ściskanie, przystosowane do łączenia na pióro i wpust, dzięki czemu tworzą szczelną, nieprzewiewną warstwę. Jak wszystkie materiały z włókien drzewnych, tak i te są paroprzepuszczalne. Ponieważ producenci uodporniają je na działanie wody, z powodzeniem zastępują też membranę dachową – odpada więc jeden zakup, a dekarze mają o jedną czynność mniej. Współczynnik przewodzenia ciepła λ przez takie płyty wynosi 0,037 W/(m.K), czyli jest porównywalny do współczynnika styropianu.

Można też znaleźć płyty PIR lub wąskie i długie panele z tego materiału, które mają na wierzchu łaty, na których można opierać pokrycie dachowe. Takie łaty są zrobione z metalu i mają otwory wentylacyjne, umożliwiające przepływ chłodzącego i suszącego spód pokrycia powietrza.

Kontrłaty są tu już niepotrzebne. Jak inne płyty PIR także te mają korzystny, niski współczynnik λ. Po zdemontowaniu pokrycia dach można też ocieplać celulozą. Jest ona natryskiwana w stanie zwilżonym, więc przylepia się do podłoża i nie rozdmuchuje jej wiatr.

Docieplanie i odnawianie poddasza

Prace te wiążą się z dużymi zniszczeniami. Trzeba bowiem usunąć ze ścian i skosów okładziny wykończeniowe. Na około 2 tyg. poddasze będzie wyłączone z użytku.

Jeśli okładzinę stanowi boazeria, możemy pokusić się o jej delikatne rozmontowanie, bo jeśli jest w dobrym stanie, z pewnością uda się ją ponownie wykorzystać, jeśli nie w całości, to przynajmniej częściowo. Zdemontować trzeba też ruszt nośny – drewniany albo metalowy – do którego okładzina była przytwierdzona, jeśli tylko nie zapewnia on odpowiedniego odstępu od krokwi, pozwalającego na dołożenie drugiej warstwy ocieplenia. Być może część elementów uda się odzyskać.

Demontaż okładziny i rusztu zapewnia nam dostęp do materiału ociepleniowego. To najczęściej wełna mineralna. Trzeba wtedy zobaczyć, czy nie osiadła, tworząc luki w warstwie termoizolacyjnej. Jeśli tak będzie, ubytki trzeba uzupełnić wełną podobnej gęstości i tej samej grubości. Gdy izolacji brak, należy ją ułożyć od podstaw. Jeśli jest, dołożymy drugą warstwę, mocując ją od spodu krokwi. W tym celu przykręcamy ponownie ruszt, zapewniając właściwy dystans między listwami lub profilami a krokwiami. Pod te elementy wsuwamy płyty lub maty termoizolacyjne. Grubość izolacji zwiększy się więc do właściwego poziomu, a przy okazji zasłoni ona krokwie, które do tej pory były nieocieplonymi mostkami termicznymi.

Po zakończeniu ocieplenia do rusztu mocuje się pasy folii paroizolacyjnej, zaczynając od dołu. Muszą one zachodzić na siebie na 10-15 cm. Folię łączy się z rusztem taśmą dwustronnie przylepną, a połączenia pasów skleja taśmą samoprzylepną, podobnie jak styki folii ze ścianami i innymi elementami budynku.

Po zafoliowaniu poddasza można układać okładzinę.

W opisanym scenariuszu termorenowacji jest też miejsce na wymianę lub naprawę biegnących pod okładziną instalacji wodnych lub elektrycznych.

Jakim materiałem docieplić poddasze?

Do ocieplania poddasza od wewnątrz stosujemy najczęściej wełnę mineralną. Przemawia za tym kilka jej cech: jest dobrym izolatorem cieplnym, świetnie klinuje się między krokwiami lub elementami rusztu, wycisza dach i chroni poddasze przed ewentualnym działaniem ognia.

Można zdecydować się też na izolację natryskową z wykorzystaniem otwartokomórkowej piany PUR. Metoda ta daje nam wiele korzyści, prace postępują szybko, tworzona izolacja eliminuje mostki termiczne, a przy tym nie pozostają żadne niewykorzystane odpady.

Współczynnik przewodzenia ciepła piany wynosi 0,022 W/(m.K), jest więc bardzo korzystny. Usługi izolowania natryskowego świadczy wiele firm. Pianę wytwarza się na miejscu i agregatem rozprowadza od środka domu. Jest elastyczna, więc nie popęka w wyniku naprężeń powstających w więźbie dachowej.

Nowa okładzina skosów

Po dociepleniu poddasza musimy je ponownie wykończyć. Najczęściej sięgamy po płyty gipsowo-kartonowe do tak zwanej suchej zabudowy. Polecane są tu płyty typu A, czyli zwykłe, bądź typu F – o podwyższonej odporności na ogień. Te drugie są lepsze, ponieważ tak samo jak płyty A tworzą gładką, twardą i równą płaszczyznę, łatwą do pomalowania, a przy tym w większym stopniu zabezpieczają drewniane elementy więźby przed działaniem ognia, w razie gdyby wybuchł pożar. Minie więcej czasu, zanim gips – będący ich głównym składnikiem – ulegnie dehydratacji, czyli rozleci się w wyniku odparowania wiążącej go wody.

Do pomieszczeń wilgotnych – pralni, łazienek – warto zastosować płyty typu H2, lepiej bowiem niż zwykłe znoszą działanie wilgoci. Nie pęcznieją i nie wyginają się, gdy jej poziom w powietrzu przekroczy 70%. Warto rozważyć też zakup płyt H2F – łączą one cechy płyt odporniejszych na wodę oraz tych, które polecane są jako zabezpieczenie przeciwpożarowe.

Płyty gipsowo-kartonowe mają długość 2500 lub 3000 mm i szerokość 1200 mm. Ich grubość wynosi 12,5 mm, ale żeby zapewnić okładzinie większą odporność ogniową lub ponadstandardową izolacyjność akustyczną, można je montować podwójnie lub użyć płyt specjalnych, o grubości 25 mm. Działanie ognia i wilgoci bardzo dobrze znoszą płyty gipsowo-włóknowe, droższe od gipsowo-kartonowych. To samo dotyczy płyt cementowo-włóknowych.

Dostępne są ponadto gipsowo-włóknowe płyty paroizolacyjne, które redukują przepływ pary wodnej przez przegrody. Przy ich użyciu folia paroizolacyjna jest zbędna. Aby dodatkowo wyciszyć dźwięk deszczu lub gradu uderzającego o pokrycie, skosy można zabudować płytami g-k o specjalnych właściwościach akustycznych. Ich rdzeń ma strukturę zmniejszającą natężenie fal dźwiękowych. Jeżeli zastosujemy na poddaszu płyty, zwłaszcza gipsowo-kartonowe, trzeba będzie wykonać spoinowanie, aby między nimi nie widać było później żadnych zagłębień i żeby nie pojawiały się między nimi pęknięcia. Dobrze wykonane spoiny między płytami nie powinny być widoczne, gdy spojrzy się na pomalowaną ścianę lub sufit pod kątem. Do spoinowania używa się mas gipsowych i taśm zbrojących, chyba że w składzie masy są włókna, wtedy taśmy nie są potrzebne. Dzień przed szpachlowaniem spoiny się gruntuje. Ponieważ płyty g-k mają przeważnie profilowane krawędzie podłużne, powstają między nimi płytkie wgłębienia, doskonale mieszczące warstwę masy i taśmę. Wgłębień nie ma wzdłuż połączeń poprzecznych. Tu trzeba je wykonać samodzielnie, posługując się na przykład specjalnie do tego przeznaczonym ręcznym frezem. Płyty drewnopochodne stosowane niekiedy do wykończenia poddaszy to przeważnie wiórowe płyty MFP, mające dużą wytrzymałość mechaniczną i bardzo gładką płaszczyznę, łatwą do dalszego wykańczania.

Skosy możemy także zabudować deskami. Jeśli mają biec poziomo, profile rusztu trzeba będzie zamocować pionowo. Deski mają najczęściej 5-14 cm szerokości i 1,2-2 cm grubości. Są przystosowane do łączenia na pióro i wpust lub na przylgę. Do ich montażu używa się wąskich gwoździ, wbijanych przez wpusty lub przylgi, żeby zostały później zasłonięte kolejną deską i nie szpeciły okładziny.

Okładzina z desek wymaga zabezpieczenia lakierem, farbą, lakierobejcą, impregnatem dekoracyjnym. Bez tego łatwiej się będzie brudzić i trudniej ją będzie doczyścić.

Okazja do doświetlenia

Druga tak dobra okazja może się nie nadarzyć, więc w ramach remontu poddasza warto zadbać o jego doświetlenie.

Najprościej będzie zainstalować okna połaciowe. Najmniej kłopotu sprawi ich montaż między krokwiami. Trzeba więc tak dobrać szerokość nowych okien, żeby były węższe od rozstawu krokwi o około 5 cm z każdej strony. Gdy zechcemy zamontować szersze okna, będzie się to wiązało z niewielką przeróbką więźby dachowej. Fragment jednej z krokwi trzeba będzie wyciąć i uzupełnić w tym miejscu więźbę poprzecznymi belkami – wymianami.

Kupując okna dachowe do nowego domu, warto wybrać jak najbardziej energooszczędne. Najlepsze z nich osiągają współczynnik przenikania ciepła Uw = 0,68-0,51 W/(m2.K). Pamiętajmy, że maksymalna wartość wspomnianego współczynnika to 1,1 W/(m2.K).

Ustalając liczbę i typ okien, trzeba brać pod uwagę stosunek powierzchni szyb do powierzchni podłogi. Istotne jest także, na jakiej wysokości się znajdą. Dolna krawędź ościeżnicy nie powinna wypaść wyżej niż 120 cm od podłogi. To dla bezpieczeństwa.

Okna można skupiać w tak zwane zespolenia, czyli montować je jedno nad drugim lub obok siebie. Powstają w ten sposób atrakcyjne wizualnie, duże przeszklenia.

Tam, gdzie nie zdołamy zamontować pełnowymiarowych okien dachowych, również możemy doprowadzić promienie słoneczne. Będzie to możliwe dzięki świetlikom tunelowym. Są one zbudowane z długiej, posrebrzanej wewnątrz rury, która łączy połać dachu z sufitem pomieszczenia. Rura od zewnątrz zakończona jest przeźroczystą kopułką, przez którą wpada światło słoneczne. Po przeciwnej stronie znajduje się okrągły świetlik rozpraszający promienie. Po zamocowaniu w suficie wygląda on jak plafon. Co więcej, świetlik może być też wyposażony w żarówkę i zastępować lampę w pochmurne dni i po zmroku.