Co łączy taśmę kalenicową i ceramicznego kogutka? Akcesoria dachowe

Akcesoria dachowe uzupełniają wierzchnią warstwę dachu, czyli pokrycie. Większość z nich to elementy niezbędne, zwiększające jego szczelność i trwałość, a także odpowiadające za wentylację. Kolejna grupa to elementy zalecane – umożliwiające bezpieczne dojście do komina czy zatrzymujące zsuwający się śnieg. Zamykają ten zbiór akcesoria, które stanowią jedynie dekorację dachu.

Wybór akcesoriów dachowych jest związany z rodzajem materiału pokryciowego – inne dobiera się do dachów krytych dachówką, inne na te z blachy. Choć trafiają się też modele uniwersalne, na przykład niektóre ławy kominiarskie, które można montować na różnych pokryciach.

Każdy producent pokryć dachowych oferuje akcesoria spójne z własnymi materiałami pokryciowymi i tworzące z nimi tak zwany system dachowy. Im dach bardziej skomplikowany, tym więcej akcesoriów będzie potrzeba.

Dachówka to nie wszystko 

Sama dachówka podstawowa nie wystarczy do pokrycia nawet prostego dachu. Wyobraźmy sobie choćby najpopularniejszy dach dwuspadowy. Dwie prostokątne połacie spotykają się w najwyższym punkcie dachu, tworząc jego górną krawędź, czyli kalenicę. Na samej górze, między dachówkami ułożonymi na obu połaciach, zostaje szczelina. Zakryje ją gąsior, czyli dachówka przeznaczona do wykończenia kalenicy. Pod nim układana jest kalenicowa taśma wentylacyjna. Do dachówek ceramicznych dobieramy gąsiory z ceramiki, do betonowych z betonu. Od jednego producenta, w kolorze i rodzaju wykończenia (angoba, glazura) zgodnym z dachówką podstawową.

Gdy dach ma więcej połaci, potrzebny może być trójnik albo czwórnik, mocowany w miejscu styku kalenicy głównej i kalenic narożnych/skośnych. Na końcach kalenicy w dachu dwuspadowym i na brzegach kalenic narożnych montuje się gąsiory początkowe.

Krawędź dachu dwuspadowego przy ścianach szczytowych wykańcza się dachówkami szczytowymi (są lewe i prawe).

Producenci dachówek ceramicznych i betonowych oferują również rozmaite modele specjalne. Dachówka antenowa umożliwia szczelne wyprowadzenie ponad dach masztu antenowego lub przewodów. Podobną funkcję pełni przejściowa dachówka solarna, stosowana przy wyprowadzaniu kabli do kolektorów słonecznych czy paneli fotowoltaicznych. Dachówki świetlikowe umożliwiają łatwe doświetlenie nieużytkowego strychu. Są całkowicie przezroczyste, wytwarzane zwykle z poliestru, mają taki sam kształt jak dachówka podstawowa. Kominek wentylacyjny to z kolei systemowe wyprowadzenie ponad dach na przykład odpowietrzenia instalacji kanalizacyjnej. Nie ma żadnego związku z wentylacją samego dachu.

Obróbki blacharskie są kluczowe 

To akcesoria uniwersalne. Wykorzystuje się je na dachach krytych materiałami pokryciowymi każdego rodzaju, nie tylko blachą, ale również dachówką, gontem bitumicznym, a nawet rzadziej stosowanymi gontem drewnianym czy strzechą (choć tu zwykle są ukryte). Obróbki mają kluczowe znaczenie dla szczelności, trwałości i wyglądu dachu. Zakłada się je na brzegach połaci: wzdłuż okapu, krawędzi dachu, kalenicy, także w koszu dachowym, dookoła kominów, na styku połaci ze ścianą, na przykład lukarny.

Jeszcze dwadzieścia parę lat temu obróbki przygotowywano na budowie. Dekarze wykonywali je z płaskiej blachy, dopasowanej kolorystycznie do pokrycia. Zależnie oczywiście od jego rodzaju – w przypadku pokryć blaszanych kolor pokrycia i obróbek powinien być identyczny, przy dachówce czy goncie niekoniecznie.

Współcześnie gotowe obróbki blacharskie wytwarzane są w fabrykach, a producenci sprzedają je razem z pokryciem jako system dachowy. Takie obróbki są powtarzalne, starannie wykonane, dzięki nim montaż pokrycia trwa krócej. Można zamawiać standardowe produkty albo przygotowywane na wymiar. Jednak na dachach skomplikowanych, czy choćby przy nietypowych kominach, wciąż potrzebne są obróbki wykonywane na miejscu.

Zwykle wytwarza się je ze stalowej blachy powlekanej. Tam, gdzie potrzebna jest większa trwałość, wykorzystywana jest blacha aluminiowa, miedziana lub cynkowo-tytanowa.

Najpopularniejsze obróbki gotowe

Typowe obróbki blacharskie ma w ofercie większość producentów pokryć blaszanych. Te stosowane najczęściej to: rynny koszowe, pasy nadrynnowe i podrynnowe, wiatrownice, gąsiory, obróbki przyścienne. Kosz dachowy to wklęsła krawędź na linii przecięcia dwóch połaci dachu skośnego. To miejsce szczególnie narażone na obciążenie wodą i śniegiem. Obróbka blacharska jest tu rodzajem płytkiej rynny i dlatego bywa nazywana rynną dachową. Im dłuższy jest kosz, tym większa powinna być jej szerokość. Blaszane rynny koszowe stosuje się przy większości materiałów pokryciowych. Producenci dachówek proponują także elastyczne taśmy koszowe z aluminium.

Trzeba pamiętać, że pokrycie zachodzi na rynnę koszową. Dlatego trwałość materiału, z którego ją zrobiono, powinna być zbliżona do trwałości materiału pokryciowego. Jeśli pod dachówkę ceramiczną damy kosz z blachy stalowej, to przerdzewieje on szybciej niż zniszczeje dachówka. Po kilkudziesięciu latach trzeba więc będzie ją zdejmować, żeby wymienić kosz. Można tego uniknąć, wybierając rynnę z aluminium albo miedzi.

Pas nadrynnowy oraz podrynnowy to obróbki okapu, czyli dolnej krawędzi połaci dachowej, zwykle wysuniętej przed płaszczyznę elewacji. Podstawowym zadaniem okapu jest kierowanie wody opadowej z dala od ścian budynku.

Pas podrynnowy osłania deskę okapową (czołową) i jest jedną z bardziej widocznych obróbek. Pas nadrynnowy natomiast odprowadza wodę z dachu do rynny. Mocuje się go pod izolacją przeciwwilgociową – folią dachową czy papą.

Wiatrownice, nazywane także wiatrówkami, to obróbki bocznych krawędzi dachu. Chronią pokrycie przed podrywaniem przez wiatr i zapobiegają wdmuchiwaniu pod nie deszczu i śniegu. Zwykle składają się z dwóch elementów – dolnego, czyli bocznej obróbki krokwi, i górnego, zachodzącego za pierwszą falę pokrycia. Na dachach krytych dachówką montuje się tylko element dolny, na który zachodzą dachówki szczytowe.

Gotowe, blaszane gąsiory stosuje się przy pokryciu z blachodachówki oraz blachy trapezowej. Występują w różnych kształtach i rozmiarach, jako proste, stożkowe, baryłkowe.

Obróbki przyścienne potrzebne są na styku połaci dachu ze ścianą budynku. Najbezpieczniejsze są dwuczęściowe: obróbkę główną przytwierdza się do połaci, a dodatkową listwę zabezpieczającą do muru. W sprzedaży są też jednoelementowe, które mocuje się do ściany, nie do dachu.

Elementy wentylacyjne

Kiedyś pod skośnymi dachami znajdowały się nieużytkowe strychy. W pokryciu zwykle były jakieś nieszczelności i woda mogła dostać się do środka. Jednak hulający po strychu wiatr osuszał odsłoniętą od dołu więźbę.

Dziś poddasza są przeważnie użytkowe, więc ocieplone i szczelne. Dach ma nie tylko stanowić barierę dla wody opadowej i roztopowej, lecz także umożliwić odprowadzenie na zewnątrz wilgoci pochodzącej ze środka budynku.

Dlatego dachy domów jednorodzinnych wykonuje się na ogół jako wentylowane, czyli takie, w których powietrze, przepływając pod pokryciem, usuwa wilgoć z połaci dachowych. Bez wentylacji dojdzie do zawilgocenia drewnianej więźby i termoizolacji. Ta zaś, najczęściej wykonana z wełny mineralnej, utraci swe ciepłochronne właściwości.

Aby wentylacja była skuteczna, należy zapewnić ruch powietrza w szczelinach przebiegających od okapu do kalenicy. Szczeliny muszą mieć otwory wlotowe w okapie i wylotowe w kalenicy, połaci lub ścianach szczytowych.

Kominy, okna dachowe i lukarny mogą przerywać ciągłość szczelin wentylacyjnych i zaburzać prawidłową cyrkulację powietrza. Jest ona utrudniona także w dachach o skomplikowanym kształcie. Właśnie w takich przypadkach stosuje się dodatkowe wywietrzniki, na przykład dachówki wentylacyjne. Tworzą one dodatkowe wloty lub wyloty powietrza.

Specjaliści zalecają ich układanie także na dużych połaciach (gdy krawędź dachu jest dłuższa niż 7 m, a wysokość kontrłat standardowa). Wówczas montuje się je w trzecim rzędzie od kalenicy, jedna powinna przypadać na 13 m2 dachu.

Pod gąsiorami, w kalenicy układa się taśmę kalenicową. Chroni ona przestrzeń pod pokryciem przed wodą, śniegiem, kurzem i owadami, a jednocześnie zapewnia wentylację dachu oraz odprowadzenie wilgoci. Środkowa część taśmy to paroprzepuszczalna włóknina, boki wykonane są na przykład z plisowanego aluminium z paskami samoprzylepnego butylu.

W okapie w przypadku materiałów pokryciowych o wyższym profilu, takich jak dachówka w kształcie fali i blachodachówka, wentylację wspomaga grzebień okapu, nazywany wróblówką. To element wykonany na ogół z tworzywa, przypominający właśnie odwrócony grzebień. Wróblówka wpuszcza pod pokrycie powietrze, zatrzymuje zaś ptaki, gryzonie czy liście.

Przy pokryciach blaszanych, na przykład z blachodachówki modułowej, alternatywnie stosuje się startową łatę wentylacyjną. Jest metalowa, perforowana i pełni taką samą rolę jak wróblówka pod dachówką.

Akcesoria dla bezpieczeństwa

Można je podzielić na dwie grupy: pierwsza to akcesoria umożliwiające bezpieczne poruszanie się po skośnym dachu, druga to elementy blokujące zsuwanie się śniegu.

W grupie pierwszej mamy stopnie i ławy kominiarskie. Stopień kominiarski daje podparcie jednej stopie. Mocuje się je naprzemiennie w dwóch rzędach. Ławy kominiarskie są większe – standardowo mają od 40 cm do 3 m długości. Dzięki stopniom kominiarz dotrze od wyłazu dachowego czy okapu do komina i pewnie stanie przy nim na ławie. Wbrew pozorom przeglądy kominiarskie to nie są zdarzenia incydentalne – czyszczenie kanałów kominowych jest przecież obowiązkowe. Stopnie kominiarskie chronią również pokrycie przed uszkodzeniem w trakcie robót na dachu.

Najlepiej kupować akcesoria systemowe – nie tylko pasują wizualnie do pokrycia, mają też optymalnie dobrany sposób montażu. Stopnie i ławy kominiarskie mocowane są przeważnie do elementów więźby, te przeznaczone na dachy kryte blachą na rąbek także do pokrycia (ich wsporniki zaciska się na stojącym rąbku).

1 m3 mokrego śniegu waży nawet 700 kg. Jeśli taka masa zsunie się nagle ze skośnej połaci, może stanowić zagrożenie dla stojących na dole ludzi czy mienia – na przykład zaparkowanego samochodu. Zsuwający się śnieg zagraża również rynnom, które może zerwać. Dlatego na dachach montuje się rozmaite bariery przeciwśnieżne. Popularne są płotki przeciwśniegowe (przypominające położoną na boku drabinkę) i bariery z dwóch rurek osadzonych we wspornikach.

Na terenach, gdzie śniegu pada więcej, a dachy mają większy spadek (na przykład w górach), barierami przeciwśnieżnymi mogą być drewniane bale osadzone w specjalnych uchwytach. Mocuje się je zwykle do elementów więźby, a najlepszym miejscem do ich montażu jest linia podparcia krokwi przez murłatę.

Niektórzy zakładają na dachach także rozpruwacze (rozbijacze, stopery) śniegowe. To pojedyncze elementy montowane w przynajmniej dwóch rzędach w szachownicę, które rozcinają zsuwający się śnieg na mniejsze bryły.

Ozdoby na dach 

Najbardziej znane są chyba te z ceramiki, przeznaczone na dachy kryte dachówką ceramiczną. To figurki zwierząt (koguta, kota, orła), ludzi (lunatyk, śpioch spadający z dachu) oraz ozdobne szpice i kolce. Zwykle zamykają z dwóch stron kalenicę. Takie ozdoby wyróżniają dach, są jednak dość drogie – przynajmniej kilkaset zł za sztukę.

Bardziej uniwersalne są ozdobne akcesoria z metalu – chorągiewki, wiatrowskazy, figurki zwierząt. Wytwarzane ze stali są tańsze, duże (wysokość nawet do 2 m) i robione z miedzi czy tytan-cynku kosztują kilka tysięcy złotych za sztukę.

Przykładowe akcesoria dachowe z cenami

Ceny netto z cenników producentów