Spis treści
Wymagania prawne i ryzyka na placu budowy
Ochrona przeciwpożarowa na placu budowy wynika nie z jednego aktu prawnego, lecz z systemu przepisów techniczno-budowlanych i ppoż.
Podstawę stanowią ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, a uzupełniają je „Warunki Techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie”, które mimo że dotyczą obiektów docelowych, mają istotne znaczenie także w trakcie realizacji, zwłaszcza w zakresie dróg pożarowych, dojazdu PSP i zasad ograniczania rozprzestrzeniania ognia.
Kierownik budowy jest odpowiedzialny za organizację i kierowanie budową zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi oraz przepisami BHP (art. 22 ust. 3 Prawa budowlanego). Obejmuje to m.in. zapewnienie odpowiednich rozwiązań przeciwpożarowych, takich jak środki gaśnicze, drogi pożarowe, mobilne systemy sygnalizacji pożaru oraz prawidłowe składowanie materiałów łatwopalnych. Ponadto czuwa nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych przez wszystkich uczestników inwestycji.
W systemie ochrony przeciwpożarowej na dużym placu budowy uczestniczą również Państwowa Straż Pożarna (PSP) oraz rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. Rzeczoznawcy opiniują projekty i sprawdzają zgodność rozwiązań z przepisami, natomiast PSP bierze udział w uzgodnieniach, kontrolach oraz formalnych odbiorach ważnych elementów zabezpieczeń.
Na budowach szczególnie groźne są prace „gorące” (spawanie, cięcie), składowanie palnych materiałów izolacyjnych, drewna czy chemikaliów, a także tymczasowe instalacje elektryczne. Coraz częściej na placach budowy pojawiają się również instalacje fotowoltaiczne oraz magazyny energii wykorzystywane do zasilania zaplecza technicznego i urządzeń. W przypadku uszkodzenia lub awarii, szczególnie baterii litowo-jonowych, mogą one stanowić dodatkowe źródło zagrożenia pożarowego. Tego typu pożary rozwijają się bardzo dynamicznie, są trudniejsze do opanowania i mogą powodować wydzielanie niebezpiecznych gazów. Dlatego wymagają odpowiedniego sposobu magazynowania, nadzoru oraz procedur bezpieczeństwa. Brak stałych systemów gaśniczych na budowie wymusza stosowanie rozwiązań mobilnych i regularną ocenę ryzyka.
Polecamy: Monitoring placu budowy – jak ograniczyć ryzyko nieuprawnionego wejścia?
Środki bierne i czynne ochrony przeciwpożarowej na budowie
Środki bierne mają za zadanie ograniczyć możliwość powstania i rozprzestrzeniania się pożaru poprzez organizację przestrzeni i zabezpieczenia konstrukcyjne. Na placu budowy obejmują przede wszystkim właściwe strefowanie materiałów – oddzielne, oznakowane miejsca składowania substancji łatwopalnych, drewna, izolacji czy chemikaliów, z zachowaniem odstępów minimalizujących ryzyko przeniesienia ognia. Istotne jest również stosowanie tymczasowych przegród i ekranów ogniochronnych, szczególnie między strefami robót o różnym poziomie zagrożenia, oraz zabezpieczanie otworów technologicznych i przejść w konstrukcji, które mogą działać jak kanały szybkiego rozprzestrzeniania się płomieni i dymu.
Środki czynne to wyposażenie umożliwiające bezpośrednią reakcję na pożar. Na budowach podstawę stanowią gaśnice zgodne z obowiązującymi normami, rozmieszczone w sposób zapewniający szybki dostęp z każdego punktu robót. W praktyce przyjmuje się, że jedna jednostka masy środka gaśniczego 2 kg (lub 3 dm3) zawartego w gaśnicach przypada na ok. 100 m² powierzchni, przy czym rzeczywisty dobór zależy od rodzaju prowadzonych prac i poziomu ryzyka. Ważne jest również zapewnienie maksymalnej drogi dojścia, zwykle nie większej niż 30 m, oraz utrzymanie swobodnego dostępu o szerokości co najmniej 1 m.
W warunkach budowy stosuje się głównie gaśnice proszkowe, uniwersalne dla pożarów grup A, B i C, a także gaśnice pianowe i CO₂, dobierane w zależności od zagrożeń – szczególnie w pobliżu urządzeń elektrycznych, rozdzielni i instalacji tymczasowych. Dobór sprzętu powinien wynikać z analizy ryzyka, a nie wyłącznie z minimalnych wymagań ilościowych.
i
Systemy bezprzewodowe – skuteczność ograniczona warunkami budowy
Bezprzewodowe systemy sygnalizacji pożaru stosowane na budowach stanowią praktyczne rozwiązanie dla obiektów tymczasowych, jednak ich skuteczność zależy od warunków środowiskowych i organizacyjnych placu budowy.
Technologia oparta na sieciach typu mesh oraz zasilaniu bateryjnym pozwala na szybkie wdrożenie i elastyczną relokację urządzeń. Należy jednak uwzględnić istotne ograniczenia eksploatacyjne:
- zakłócenia radiowe – obecność licznych urządzeń elektrycznych, dźwigów, zbrojeń stalowych i konstrukcji żelbetowych może wpływać na rozchodzenie się sygnału,
- tłumienie sygnału przez konstrukcje – stal i beton zbrojony mogą znacząco ograniczać zasięg komunikacji między elementami systemu,
- warunki środowiskowe – wysoki poziom zapylenia, wilgoci oraz zmienne temperatury mogą wpływać na niezawodność czujek i elektroniki,
- zależność od zasilania bateryjnego – wymaga regularnego monitoringu stanu energii i planowej wymiany baterii.
Z tego powodu systemy bezprzewodowe nie powinny być traktowane jako rozwiązanie autonomiczne, lecz jako element szerszego systemu zabezpieczeń, wymagającego odpowiedniej konfiguracji i nadzoru technicznego.
Dodatkowo ich wdrożenie, szczególnie na dużych inwestycjach, powinno być uzgadniane z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, który ocenia zgodność przyjętych rozwiązań z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej oraz specyfiką obiektu. W wielu przypadkach systemy te są również przedmiotem akceptacji inwestora, ubezpieczyciela lub służb PSP w zależności od charakteru inwestycji.
Polecamy: Systemy sygnalizacji pożaru i ewakuacji w nowych blokach – bezpieczeństwo, przepisy i praktyka
Zaopatrzenie w wodę i drogi pożarowe
Istotnym elementem ochrony przeciwpożarowej każdego dużego placu budowy jest przeciwpożarowe zaopatrzenie w wodę. Wymagana ilość i ciśnienie wody reguluje Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych.
Na placach budowy, gdzie sieć hydrantowa jest niewystarczająca lub dopiero budowana, stosuje się rozwiązania tymczasowe:
- tymczasowe instalacje hydrantowe zasilane z istniejącej sieci wodociągowej,
- agregaty pompowo-przeciwpożarowe,
- mobilne zbiorniki przeciwpożarowe (elastyczne „pęcherze” lub stalowe naziemne).
Mobilne zbiorniki elastyczne są szczególnie popularne na budowach. Charakteryzują się bardzo szybkim montażem (nawet w ciągu jednego dnia), łatwością transportu i możliwością przeniesienia w inne miejsce w miarę postępu prac. Pojemności takich zbiorników wahają się od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów sześciennych i dobrze sprawdzają się jako zastępcze źródło wody do zewnętrznego gaszenia pożaru oraz zasilania tymczasowych hydrantów.
W przypadku braku stałego zasilania wodą coraz częściej stosuje się również mobilne zestawy pomp przeciwpożarowych gotowe do szybkiego posadowienia i podłączenia.
Drogi pożarowe to drugi równie ważny element. Muszą one umożliwiać swobodny i bezpieczny dojazd pojazdów straży pożarnej – minimalna szerokość, promień skrętu oraz nośność są określone w warunkach technicznych. Drogi te muszą być na bieżąco utrzymywane w stanie przejezdnym i wolne od składowanych materiałów, rusztowań czy kontenerów.
Nowoczesne technologie i monitoring
Oprócz detekcji bezprzewodowej warto rozważyć:
- monitoring transmisji alarmów do Stanowiska Kierowania PSP (obowiązkowy w wielu obiektach),
- kamery termowizyjne i systemy wizyjne wspomagające ochronę,
- integrację z systemami BHP i zarządzania placem budowy.
Rozwiązania te skracają czas reakcji służb i pomagają w audytach ubezpieczeniowych – certyfikowane systemy mogą obniżyć składki polis.
Polecamy: Gdy ogień wygrywa z rutyną – zagrożenia pożarowe w polskim przemyśle i skuteczne strategie ochrony
Szkolenia, konserwacja i dobre praktyki
Każdy pracownik powinien znać procedury ewakuacji i obsługę podstawowego sprzętu. Regularne przeglądy gaśnic (zgodnie z normami) oraz konserwacja systemów są obowiązkowe. Na dużych budowach warto wyznaczyć osoby odpowiedzialne za ppoż. i prowadzić symulacje alarmowe.
Dobre praktyki to: strefowanie terenu pod kątem ryzyka pożarowego, zakaz palenia w strefach zagrożonych, odpowiednie magazynowanie substancji niebezpiecznych oraz dokumentacja wszystkich działań.
Przeczytaj też: Zbiornik przeciwpożarowy nie działa – jak uniknąć awarii? Jakie są najczęstsze przyczyny awarii zbiorników ppoż.?
Podsumowanie
Skuteczna ochrona przeciwpożarowa na dużym placu budowy wymaga połączenia odpowiedniej organizacji prac, zgodności z przepisami oraz rozwiązań dopasowanych do zmieniających się warunków inwestycji. W praktyce oznacza to nie tylko gaśnice i drogi pożarowe, ale także właściwe składowanie materiałów, kontrolę prac niebezpiecznych pożarowo oraz sprawny system reagowania na zagrożenia. Coraz większą rolę odgrywają również mobilne i bezprzewodowe technologie, które można łatwo dostosować do kolejnych etapów budowy. Dobrze zaplanowane zabezpieczenia pomagają ograniczyć ryzyko przestojów, strat finansowych i zagrożenia dla pracowników, dlatego kwestie ppoż. warto uwzględniać już na etapie przygotowania całej inwestycji.
***
Artykuł opracowano z wykorzystaniem AI.
Przejdź do galerii: Stropy prefabrykowane – rodzaje, parametry i montaż. Ile kosztuje strop prefabrykowany?
6
