Spis treści
Funkcjonalne i bezpieczne oświetlenie w częściach wspólnych
Choć często system oświetleniowy części wspólnych w budynku spychany jest na drugi plan względem ogrzewania czy izolacji termicznej, to odpowiednio zaprojektowany może stanowić źródło optymalizacji kosztów oraz element budujący wizerunek inwestycji zgodnej z zasadami ESG.
Oświetlenie ma być nie tylko oszczędne, ale również funkcjonalne i wygodne dla użytkownika. W przestrzeniach wspólnych wzrok ludzki musi dostosowywać się do różnych poziomów natężenia światła, dlatego system oświetlenia powinien zagwarantować równomierność oraz brak olśnienia.
Takie cechy jak stabilność światła, brak migotania czy odpowiednia temperatura barwowa zapewniają komfort, wpływają na poczucie bezpieczeństwa i odbiór przestrzeni jako przyjaznej.
Oświetlenie w budynku wielorodzinnym może stać się argumentem produktowym dla dewelopera. Potencjalni nabywcy zwykle najpierw zwracają uwagę na części wspólne, a standard ich wykończenia buduje pierwsze wrażenie.
Natomiast dla zarządcy oświetlenie tych przestrzeni jest elementem, dzięki któremu można zaoszczędzić, np. poprzez zastosowanie systemu sterowania z możliwością monitorowania zużycia oraz wykorzystania poszczególnych stref. Efekt wprowadzonych zmian i modernizacji jest szybko zauważalny, a to ułatwia komunikację z radą wspólnoty i uzasadnianie podejmowanych decyzji inwestycyjnych.
Zasady przeprowadzania modernizacji oświetlenia
Po pierwsze, należy wykonać audyt oświetleniowy, który umożliwia analizę działania całego systemu oświetleniowego. Podczas niego spisywane są wszystkie oprawy, uwzględnia się również czasy świecenia w poszczególnych strefach, awaryjność istniejących rozwiązań oraz poziomy natężenia światła w odniesieniu do normy EN 12464-1.
W przypadku gdy w obiekcie wykorzystuje się system zarządzania budynkiem (BMS), po audycie powinien zostać sporządzony raport wskazujący, w jaki sposób zintegrować oświetlenie z BMS, aby jak najlepiej wykorzystać potencjał harmonogramów oraz czujników obecności.
Kolejny krok to dobór odpowiednich opraw oraz strategii sterowania. Znaczne oszczędności można wygenerować w miejscach, gdzie światło świeci przez większość doby, a natężenie ruchu nie jest duże, takich jak garaże czy korytarze piwniczne. W tym celu warto wykorzystać detekcję ruchu (occupancy) oraz dostosowanie do światła dziennego (daylight harvesting). Odpowiednio skonfigurowane przynoszą korzyści.
Szczególną uwagę należy zwrócić na proces uruchomienia oraz powdrożeniowej weryfikacji ustawień. Na tym etapie sprawdza się działanie systemu względem założeń projektowych, testując czujniki, progi ściemniania i czasy podtrzymania światła, tak aby uniknąć niezadowolenia użytkowników spowodowanego zbyt szybkim wyłączaniem opraw.
Nowoczesne podejście do projektowania oświetlenia w budynkach wielorodzinnych coraz częściej wykracza poza samą efektywność energetyczną. Ważne staje się znalezienie równowagi między oszczędnością, komfortem użytkowników oraz długoterminową niezawodnością systemu, jak podkreśla Norbert Chrzanowski, Dyrektor Techniczny w LED line:
Prawdziwie ekologiczne podejście to takie, które zapewnia stabilność systemu przez lata, bez konieczności ciągłych interwencji serwisowych. W budynkach wielorodzinnych nie powinniśmy dążyć do ekstremalnego oszczędzania energii kosztem komfortu mieszkańców. Zamiast tego, należy budować przewidywalne scenariusze oświetleniowe: inteligentne strefowanie, precyzyjne czujniki i sensowne czasy podtrzymania. Sam proces wdrożenia i kalibracji systemu traktujemy jak obowiązkowy element każdego projektu, ponieważ to właśnie w tej fazie rozstrzyga się, czy mieszkańcy będą cieszyć się nowym standardem, czy też zmagać z uciążliwym efektem ‘pulsowania’ światła na klatkach schodowych.
Jakie parametry decydują o trwałości inwestycji?
Podczas realizacji inwestycji, zarówno nowych, jak i modernizacji, należy zwracać uwagę na elementy, które rzeczywiście przynoszą deklarowane korzyści.
- Skuteczność świetlna, wyrażana w lumenach na wat (lm/W), powinna być rozpatrywana w odniesieniu do olśnienia oraz właściwej optyki. Wysoka wydajność oprawy to podstawa, ale wymaga również odpowiedniego rozsyłu światła. W przeciwnym razie może dojść do powstania tzw. „ciemnych plam”, co będzie wiązało się z dodatkowymi kosztami zakupu i montażu kolejnych punktów świetlnych.
- Żywotność komponentów, opisywana coraz częściej za pomocą miar utrzymania strumienia świetlnego, takich jak L70B50, to kolejny istotny parametr. Pozwala on określić, po jakim czasie strumień świetlny spadnie do 70% wartości początkowej przy założonym odsetku uszkodzonych diod, co ułatwia ocenę trwałości i funkcjonalności produktu.
- Na szczególną uwagę zasługują artefakty temporalne, czyli migotanie oraz efekt stroboskopowy. To właśnie one należą do najczęstszych przyczyn skarg ze strony mieszkańców. Nowoczesne regulacje Ekoprojektu wprowadzają rygorystyczne wskaźniki, takie jak PstLM, opisujący widoczność migotania, oraz SVM, odnoszący się do efektu stroboskopowego.
-
Istotnym aspektem jest także możliwość integracji z systemami zarządzania budynkiem. Norma ISO 52120-1 wyznacza ramy dla funkcji automatyki, które wspierają poprawę efektywności energetycznej. W praktyce oznacza to, że nowoczesne oświetlenie w budynku wielorodzinnym nie powinno ograniczać się jedynie do intuicyjnej aplikacji dla użytkownika. Ważna jest jego współpraca z nadrzędnymi systemami sterowania, dzięki czemu możliwe staje się zdalne monitorowanie usterek oraz elastyczne zarządzanie harmonogramami, bez konieczności każdorazowej wizyty technika na miejscu.
Polecamy: Jak zaplanować i wykonać instalacje na poddaszu: wodne, kanalizacyjne, elektryczne i grzewcze
Ekspert dodaje, że ważnym elementem skutecznej modernizacji oświetlenia jest odpowiednie przygotowanie dokumentacji przetargowej oraz precyzyjne określenie wymagań technicznych:
Podczas przygotowywania dokumentacji przetargowej dla zarządców nieruchomości, kładziemy ogromny nacisk na to, aby wymogi techniczne były precyzyjne i mierzalne. Zapis o ‘możliwości ściemniania’ to zbyt mało – musi mu towarzyszyć wymóg stabilności światła przy obniżonym napięciu, mierzony wskaźnikami PstLM i SVM. Tylko takie podejście chroni wspólnotę przed zakupem tanich rozwiązań, które na papierze spełniają normy, ale w praktyce generują dyskomfort i są niekompatybilne z systemami monitoringu wizyjnego. Jasno zdefiniowane kryteria w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia dają gwarancję, że wykonawca dostarczy system, który nie zostanie po miesiącu przełączony przez administrację w tryb stałego świecenia z powodu skarg lokatorów.
Wyzwania i ryzyka związane z inwestycją
Inwestycje reklamowane jako „zielone” powinny mieć jednoznaczne potwierdzenie w danych, np. poprzez pomiary po wdrożeniu. W przeciwnym razie można stracić nie tylko wizerunkowo, ale również narazić się na interwencje organów ochrony konsumentów, takich jak UOKiK.
Warto komunikować konkretne oszczędności finansowe i energetyczne, poparte rzeczywistymi danymi, np. fakturami.
Dużą uwagę należy także przywiązać do właściwej konfiguracji automatyki. Zbyt krótkie czasy podtrzymania światła na klatkach schodowych lub źle ustawione progi czułości czujników w garażach negatywnie wpływają na komfort mieszkańców.
Powtarzające się skargi mogą zmusić zarządcę do wyłączenia funkcji oszczędnościowych. Dlatego rzetelny odbiór oraz optymalizacja systemu odgrywają ważną rolę.
Oświetlenie jako narzędzie wartości inwestycji
Zrównoważone podejście do oświetlenia w budynkach wielorodzinnych wymaga odejścia od prostego myślenia zakupowego na rzecz świadomego zarządzania całym systemem. Nie należy skupiać się wyłącznie na ograniczaniu kosztów, ale również na efektywnym wykorzystywaniu dostępnych zasobów.
Regularne audyty, dbałość o jakość światła, w tym eliminację migotania i ograniczenie olśnienia, oraz wdrażanie inteligentnych systemów sterowania pozwalają tworzyć budynki tańsze w eksploatacji i bardziej komfortowe dla mieszkańców. W realiach rosnącego znaczenia efektywności energetycznej dobrze zaprojektowane oświetlenie staje się jednym z fundamentów długoterminowej wartości nieruchomości.
***
Źródło: LED line
Przejdź do galerii: Współczesne przestrzenie wspólne jako narzędzie projektowe
19
