Spis treści
Połowa firm wpisanych do Krajowego Rejestru Długów w momencie pojawienia się pierwszego zadłużenia działała na rynku od co najmniej siedmiu lat. Analiza danych blisko 270 tys. przedsiębiorstw pokazuje jednak wyraźne różnice w zależności od formy prawnej. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością trafiają do rejestru znacznie szybciej – mediana w ich przypadku wynosi pięć lat. Dla porównania, w przypadku jednoosobowych działalności gospodarczych jest to aż osiem lat.
Choć najwięcej pierwszych wpisów pojawia się w drugim i trzecim roku działalności firmy (po ok. 9% rocznie), problemy z płynnością nie omijają także weteranów rynku. Co trzecia firma (32%) w chwili zarejestrowania długu miała ponad 10-letni staż, a co dziesiąta – ponad 20-letni. Dane KRD wskazują, że w ciągu pierwszych pięciu lat od założenia biznesu do rejestru trafia 41% przedsiębiorstw.
- Słyszymy często od przedsiębiorców, że współpracują ze stałymi, wieloletnimi kontrahentami, więc nie mają potrzeby monitorowania ich sytuacji finansowej. Zmieniają zdanie dopiero wtedy, kiedy muszą go wpisać do rejestru, bo jednak przestał płacić, a wielokrotne interwencje nic nie dały. Nasze statystyki pokazują, że to nie jest coś rzadko spotykanego. Utrata płynności finansowej może się zdarzyć każdej firmie, np. po utracie dużego klienta albo w czasie kłopotów całej branży. A nie każdy szef takiej firmy zdobywa się na to, żeby uprzedzić o tym swoich kontrahentów - mówi Adam Łącki, prezes Zarządu Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej.
Polecamy: Miejsce historycznych strajków i wizyty papieża zmienia oblicze. Ruszyła budowa Nowej Tkalni
Spółki z o.o. wchodzą w długi szybciej niż firmy jednoosobowe
Różnice między dwiema najpopularniejszymi formami prawnymi – jednoosobową działalnością gospodarczą (JDG) a spółką z o.o. – są znaczące. Obie formy stanowią łącznie blisko 95% analizowanych firm. Ponad połowa spółek z o.o. (54%) trafiła do rejestru najpóźniej pięć lat po rozpoczęciu działalności. Wśród firm jednoosobowych odsetek ten wynosi zaledwie 36%.
Eksperci tłumaczą tę dysproporcję odmienną odpowiedzialnością za zobowiązania. Właściciel JDG ręczy całym swoim majątkiem, co motywuje do dłuższej obrony przed zaległościami, nierzadko kosztem prywatnych oszczędności. W spółkach z o.o. ta bariera jest niższa, a finansowanie rozwoju odroczonymi płatnościami zwiększa ryzyko utraty płynności.
- Właściciel JDG odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, więc zwykle dłużej broni się przed zaległościami, często też dokłada z prywatnej kieszeni, żeby spłacić zobowiązania. W spółce z o.o. ta bariera jest niższa, a w pierwszych latach działalności rozwój często finansuje się odroczonymi płatnościami wobec dostawców. Wystarczy jeden słabszy kwartał, by pojawiły się pierwsze zaległości - dodaje Adam Łącki.
Budownictwo i transport w grupie podwyższonego ryzyka
Analiza KRD pokazuje, że niektóre branże są bardziej narażone na szybkie pojawienie się problemów finansowych. Najwcześniej do rejestru trafiają firmy świadczące usługi administrowania i wspierające (m.in. agencje pracy, firmy sprzątające i ochroniarskie), gdzie połowa dłużników pojawia się w ciągu pięciu lat od założenia. Niewiele lepiej wygląda sytuacja w budownictwie, transporcie oraz hotelarstwie i gastronomii, z medianą wynoszącą sześć lat.
Na drugim biegunie znajdują się przetwórstwo przemysłowe oraz działalność profesjonalna, w tym kancelarie, biura rachunkowe i projektowe. W tych sektorach połowa firm działa co najmniej osiem lat przed pierwszym wpisem. Najdłużej na rynku utrzymują się bez długów firmy z branży ochrony zdrowia, gdzie mediana wynosi dziewięć lat. Z kolei handel, z medianą na poziomie siedmiu lat, plasuje się w średniej dla wszystkich przedsiębiorstw.
Polecamy: Pompa ciepła w starym domu: kiedy obniży rachunki, a kiedy stanie się kosztownym błędem?
Pierwszy dług to zwykle początek większych problemów
Pierwszy wpis do rejestru dłużników rzadko jest ostatnim. Zaledwie w 13,8% przypadków zadłużenie pozostaje na niezmienionym poziomie. U zdecydowanej większości, czyli 79,5% firm, dług rośnie – w połowie z nich co najmniej 2,7 raza. Co istotne, wzrost zadłużenia nie zawsze oznacza pojawienie się nowych wierzycieli. Wśród firm, których zobowiązania urosły, dwie trzecie nadal ma tylko jednego wierzyciela, a dług narasta w ramach jednej relacji biznesowej.
- W naszej praktyce widzimy, że dług nie musi rosnąć, bo przybywa wierzycieli. Potrafi narastać w jednej relacji handlowej. Dostawca wysyła kolejne partie towaru, licząc, że kontrahent ureguluje zaległość przy następnej płatności, a do pierwotnej kwoty dochodzą odsetki i koszty. Im dłużej to trwa, tym trudniej o porozumienie - zauważa Jakub Kostecki, wiceprezes Zarządu firmy windykacyjnej Kaczmarski Inkasso.
Im więcej wierzycieli, tym wyższe zadłużenie
Liczba wierzycieli jest bezpośrednio powiązana ze skalą problemu finansowego. Mediana zadłużenia firm z jednym wierzycielem wynosi niespełna 4 tys. zł. W przypadku dwóch wierzycieli kwota ta rośnie do 14,6 tys. zł, a przy sześciu do dziesięciu wierzycielach sięga już 138,3 tys. zł. Firmy mające co najmniej dwóch wierzycieli stanowią 27% wszystkich dłużników, ale odpowiadają za aż 57% łącznej kwoty zadłużenia, wynoszącej 12,1 mld zł.
Analiza pokazuje również, że młodsze firmy częściej wpadają w spiralę zadłużenia u wielu kontrahentów. Wśród przedsiębiorstw, które trafiły do KRD w ciągu pierwszych trzech lat działalności, 33% ma dziś kilku wierzycieli. Dla firm z ponad 20-letnim stażem odsetek ten spada do 22%. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w przypadku spółek z o.o. – aż 42% tych, które trafiły do rejestru na wczesnym etapie, ma obecnie zobowiązania wobec wielu podmiotów.
- Etap, na którym firma ma jednego wierzyciela, to najlepszy moment na reakcję. Kwoty są wtedy zwykle na tyle niewielkie, że realne jest rozłożenie ich na raty. Gdy wierzycieli jest kilku, konkurują o te same pieniądze, a stawką są dziesiątki tysięcy złotych. Dlatego warto ustalić limit kredytu kupieckiego dla każdego klienta, z góry określić, po ilu dniach zwłoki wstrzymujemy dostawy i nie odkładać w nieskończoność decyzji o przekazaniu sprawy do windykacji. Przy młodych spółkach, które szybciej przenoszą problemy na kolejnych kontrahentów, ta dyscyplina jest szczególnie ważna - podsumowuje Jakub Kostecki.