Spis treści
W latach 70. i 80. pustaki żużlowe (żużlobetonowe, hasiowe, leszowe) były jednym z tych produktów, które rządziły na naszych placach budów. Domy jednorodzinne i budynki gospodarcze stawiano z nich wręcz masowo.
Dlaczego pustaki żużlowe były popularne w PRL-u?
PRL-owska gospodarka tego okresu była gospodarką niedoborów. Nie tylko w sklepach były puste półki – na materiały budowlane trzeba było dostać przydział, a ich zdobycie graniczyło z cudem.
Na tym tle wyraźnie widać dwie ogromne zalety pustaków żużlobetonowych, które były względnie dostępne i w dodatku tanie. Obie zalety to zasługa podstawowego składnika wykorzystywanego do ich produkcji, czyli żużlu. To odpad, powstający w elektrociepłowniach przy spalaniu węgla i w hutach przy wytopie rudy żelaza. W gospodarce, której podstawą był węgiel, żużlu nie brakowało.
Żeby było jeszcze taniej, wielu budujących wytwarzało pustaki żużlowe na własną rękę, chałupniczymi metodami, bezpośrednio na budowie. Wystarczyło zdobyć (albo zrobić) formę i stół wibracyjny, kupić żużel i zdobyć cement. Taki produkt miał jednak przeważnie niską jakość, a niezabezpieczony z czasem kruszał.
Co to jest pustak żużlowy?
Pustak żużlowy (żużlobetonowy), nazywany także pustakiem hasiowym lub pustakiem leszowym, to materiał murowy produkowany z żużlu, cementu, piasku i wody. Mielony żużel stanowi przeważnie 40 do 60% masy kruszywa. Składniki miesza się w odpowiednich proporcjach, a uzyskaną w ten sposób masę zasypuje do form. Następny etap to zagęszczanie w procesie wibroprasowania. Potem pustaki przechodzą proces dojrzewania (nie suszenia!), w warunkach naturalnych albo przemysłowych. Tu, dzięki użyciu gorącej pary, dojrzewanie zostaje skrócone do 24 godzin.
Pustaki żużlowe występują w wielu rozmiarach. Popularne pustaki Alfa mają na przykład 49 cm długości, 24 cm szerokości i 24 cm wysokości. Niektóre modele łączone na pióro i wpust są o 1 cm dłuższe. Waga takiego pustaka to 26-30 kg. Buduje się z nich ściany konstrukcyjne zewnętrzne i wewnętrzne. Do budowy ścian działowych można wykorzystać na przykład pustaki Alfa 1/2, o wymiarach 49 cm (długość) × 12 cm (szerokość) × 24 cm (wysokość). Ich waga to 13-15 kg.
Jakie właściwości ma pustak żużlowy?
Wytrzymałość na ściskanie żużlowego pustaka Alfa to 3,5 MPa. Pełne bloczki żużlowe fundamentowe mają wytrzymałość 7,5 MPa. Produkt jest niepalny (klasa A1), odporny na wilgoć, pleśń i grzyby. Porowata powierzchnia pustaka poprawia przyczepność zaprawy, ale zwiększa nasiąkliwość. Dla elementów drążonych nasiąkliwość wagowa wynosi do 20%. Dość wysoka nasiąkliwość wpływa na słabą mrozoodporność, dlatego mury wzniesione z żużlobetonu powinny zostać jak najszybciej ocieplone. Trwałość pustaków żużlobetonowych to przynajmniej 50 lat.
Współczynnik przewodzenia ciepła lambda (λ) pustaka żużlowego wynosi 0,31-0,6 W/(m·K), zależnie od gęstości. Dla porównania lambda betonu komórkowego to od 0,1 do 0,2 W/(m·K). Im jest niższa, tym lepiej.
i
Jak budować z pustaków żużlowych?
Pustaki żużlobetonowe muruje się na tradycyjną zaprawę cementowo-wapienną. Spoina pozioma powinna mieć grubość 10-15 mm. Elementy ukształtowane na pióro i wpust łączy się bez wykonywania spoiny pionowej. Dla poprawienia przyczepności pustaki należy zwilżyć wodą. W kolejnej warstwie przesuwa się je o pół długości pustaka. Na 1 m2 muru wychodzi 8,5 pustaka Alfa.
i
Czy pustaki żużlowe są rakotwórcze?
O pustakach żużlowych mówiono, że są promieniotwórcze, radioaktywne, rakotwórcze. Takie opinie wciąż można znaleźć na forach budowlanych.
Prawda jest taka, że wszystkie materiały budowlane pochodzenia mineralnego zawierają naturalne pierwiastki promieniotwórcze (potas, uran, rad, radon, tor, toron). Promieniotwórczość żużlobetonu (56 Bq/kg) jest jednak tylko minimalnie wyższa od promieniotwórczości ceramiki (54 Bq/kg). I niższa niż w przypadku szarych odmian betonu komórkowego, które zawierają popioły lotne – 60 Bq/kg.
A jeśli materiał budowlany został dopuszczony do obrotu, to spełnia obowiązujące normy i można go bezpiecznie stosować.
Czy warto dziś budować z pustaków żużlowych. Ile kosztuje pustak żużlowy?
Za jeden z tańszych materiałów murowych uchodzi dziś beton komórkowy, czyli gazobeton, a wzniesiona z niego ściana dwuwarstwowa - za najbardziej ekonomiczne rozwiązanie. A pustak żużlobetonowy?
Na 1 m2 muru potrzeba 7 bloczków gazobetonowych (59×24×24 cm), albo 8,5 standardowego żużlowego pustaka Alfa (49×24×24 cm). Pustak Alfa kosztuje 6-8 zł za sztukę, za wspomniany bloczek z betonu komórkowego płaci się blisko dwa razy więcej. Zatem w najtańszym wariancie materiał na 1 m2 ściany z gazobetonu kosztuje przynajmniej 80 zł, a materiał na 1 m2 ściany z żużlobetonu 50 zł. Jeśli przyjmiemy, że w domu o powierzchni 100 m2 mamy 140 m2 ścian nośnych, to kupując pustak żużlowy oszczędzamy na materiale murowym przynajmniej 4000 zł. Czy w skali całej budowy to dużo i czy to wystarczająca rekompensata za złą sławę żużlobetonu? Niech każdy inwestor rozstrzygnie to samodzielnie. Warto się przy tym zastanowić, czy domu postawionego z pustaków żużlowych nie będzie trudniej sprzedać.
Natomiast obawy przed żużlem nie należy mieć w przypadku budynków gospodarczych i garaży. Tu liczy się przede wszystkim rachunek ekonomiczny – opłaca się je stawiać z pustaka hasiowego.
Źródło: Zła sława pustaków żużlowych. Czy dziś warto z nich budować domy?
