Prosument zbiorowy, czyli instalacje fotowoltaiczne na budynkach wielorodzinnych

2021-07-22 10:14
Panele fotowoltaiczne budynki wielorodzinne
Autor: Shutterstock Dachy budynków wielorodzinnych to duże powierzchnie do wykorzystania na instalacje fotowoltaiczne

Rząd pracuje nad nowelizacją ustawy o OZE i wprowadzi do niej m.in. definicję „prosumenta zbiorowego”. Dla deweloperów, wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych oznacza to możliwość skorzystania ze wsparcia w postaci dotacji na instalacje fotowoltaiczne. Czym różni się prosument od prosumenta zbiorowego?

Spis treści

  1. Prosument i prosument zbiorowy
  2. Prosument zbiorowy w nowelizacji ustawy o OZE
  3. Prosument zbiorowy w praktyce – doświadczenia Litwy 
  4. OZE, prosument, deweloper – czyli nowe standardy energetyczne
  5. Pomoc finansowa dla prosumenta zbiorowego 

Prosument i prosument zbiorowy

Zacznijmy od definicji prosumenta, którą podaje ustawa o OZE (odnawialnych źródłach energii), zaznaczając, że pojęcie jest pochodną od słów „producent” i „konsument”: 

Kim jest prosument?

Prosument energii odnawialnej to odbiorca końcowy wytwarzający energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii na własne potrzeby w mikroinstalacji, pod warunkiem że w przypadku odbiorcy końcowego niebędącego odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, nie stanowi to przedmiotu przeważającej działalności gospodarczej. 

W 2020 roku Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uruchomił program „Słoneczne Dachy”, z którego miały być finansowane inwestycje w instalacje fotowoltaiczne na dachach budynków wielorodzinnych. Program został zaniechany, a przyczyną małego nim zainteresowania było przede wszystkim ograniczenie możliwości wykorzystania wyprodukowanej energii elektrycznej tylko do potrzeb części wspólnych budynków, z wyłączeniem indywidualnych potrzeb właścicieli lokali mieszkalnych. Jak widać, wymaga doprecyzowania status prosumenta zbiorowego i określenia dla niego korzyści.  

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pracuje nad formami finansowania instalacji fotowoltaicznych na budynkach wielorodzinnych dla prosumenta zbiorowego. Do tego konieczne są zmiany w ustawie o odnawialnych źródłach energii i wprowadzenie w niej nie tylko definicji prosumenta zbiorowego, ale przede wszystkim rozwiązań ułatwiających mieszkańcom takich obiektów korzystanie z systemu  prosumenckiego z korzyścią zmniejszającą wysokość rachunków za energię elektryczną.

Prosument zbiorowy w nowelizacji ustawy o OZE

Sposobem na to może być mechanizm tzw. prosumenta zbiorowego. Pojęcie to ma obejmować spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, które zdecydują się na inwestycje we własne źródła energii. Rada Ministrów przyjęła 13 kwietnia 2021 projekt ustawy o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw. Znowelizowana ustawa o OZE, która opisze prawnie pojęcie prosumenta zbiorowego, ma zostać uchwalona jeszcze w 2021 roku. Ma ona też rozszerzyć działalność prosumencką na mieszkańców miast, nie mających obecnie możliwości instalacji własnego systemu fotowoltaicznego. W kolejnych zapisach ustawowych zostaną oni upodmiotowieni i będą mogli inwestować w systemy prosumenckie, a także wirtualnie korzystać z energii produkowanej przez swoje instalacje.

Celem planowanej nowelizacji ustawy o OZE ma być przede wszystkim rozszerzenie modelu prosumenckiego zgodnie z dyrektywą RED II, która jest podstawą nowej strategii energetycznej Unii Europejskiej na dekadę 2020–2030.  Zgodnie z nią ma się zwiększyć udział prosumentów oraz lokalnych wspólnot energetycznych. W art. 21 tej  dyrektywy, zatytułowanym „Prosumenci energii odnawialnej”, stwierdzono, że państwa członkowskie mają zapewnić konsumentom prawo stania się prosumentami energii odnawialnej – samodzielnie lub za pośrednictwem tzw. koncentratorów (np. spółdzielni energetycznych).

Przyznane prosumentom prawa to m.in.:

  • wytwarzanie energii odnawialnej, również na własne potrzeby,
  • magazynowanie i sprzedawanie swoich nadwyżek produkcji odnawialnej energii elektrycznej (w tym poprzez umowy zakupu odnawialnej energii elektrycznej) za pośrednictwem dostawców energii elektrycznej i poprzez ustalenia w zakresie handlu partnerskiego (ang. peer-to-peer).

A zatem prosumenci mają otrzymać prawo do instalowania i eksploatowania systemów magazynowania energii elektrycznej połączonych z instalacjami wytwarzającymi odnawialną energię elektryczną na własny użytek – bez nakładania jakichkolwiek podwójnych opłat, w tym sieciowych za zmagazynowaną energię elektryczną pozostającą w ich obiektach. Zgodnie z dyrektywą RED II, unijni prosumenci mają „otrzymywać wynagrodzenie za samodzielnie wytworzoną odnawialną energię elektryczną, którą wprowadzają do sieci, odzwierciedlające wartość rynkową tej energii elektrycznej i mogące uwzględnić jej długoterminową wartość dla sieci, środowiska i społeczeństwa”.

Dyrektywa RED II odnosi się także do prosumenta zbiorowego z instalacjami na budynkach wielorodzinnych. Zgodnie z przyjętymi zapisami, prosumenci energii odnawialnej zlokalizowani w tym samym budynku, również wielomieszkaniowym, mają prawo podejmować wspólnie działania (w tym produkować energię na własne potrzeby, magazynować i sprzedawać nadwyżki). Jednocześnie mogą dokonywać ustaleń w zakresie dzielenia się między sobą energią odnawialną produkowaną w ich siedzibie lub siedzibach, bez uszczerbku dla opłat sieciowych oraz innych odpowiednich opłat i podatków, mających zastosowanie do każdego prosumenta energii odnawialnej. 

Polska jest zobowiązana zaimplementować zapisy dyrektywy RED II nowelizując ustawę o OZE, wprowadzając do niej zagadnienia prosumenta zbiorowego oraz wirtualnie eksploatowanej elektrowni OZE. Wśród rozwiązań np. instalacja do mocy 500 kW mogłaby być użytkowana przez większą liczbę użytkowników, niekoniecznie bezpośrednio podłączonych pod taką instalację, czyli de facto instalacja fotowoltaiczna mogłaby mieć inną lokalizację w stosunku do siedziby odbiorcy. Główną ideą tego projektu jest natomiast to, aby współużytkownicy współfinansowali utworzenie takiej instalacji, a potem – w ramach specjalnej umowy – korzystali z energii generowanej z takiej instalacji. Do nich byłaby przypisywana ilość energii zielonej, produkowana przez taką instalację, oczywiście proporcjonalnie do udziałów w niej, i to przypisanie wchodziłoby do modelu prosumenckiego. Odbiorca energii odnawialnej przypisany do takiej instalacji stawałby się de facto – w rozumieniu przepisów – wirtualnym prosumentem oraz nabywałby wszelkie prawa i przywileje związane ze statusem prosumenta.

Instalacje fotowoltaiczne Wrocławska Elektrownia Słoneczna
Autor: D. Czernek Instalacje fotowoltaiczne na budynkach wielorodzinnych - Wrocławska Elektrownia Słoneczna

Prosument zbiorowy w praktyce – doświadczenia Litwy 

Na Litwie powstał prosty, szybki i atrakcyjny finansowo system produkcji energii elektrycznej na własne potrzeby, dlatego obecnie korzystanie z energii słonecznej stało się tam dostępne dla każdego budynku. Producentami energii odnawialnej u naszych sąsiadów mogą stać się nie tylko osoby czy firmy dysponujące odpowiednim terenem czy dachem. Na przykład, 300 obywateli Litwy posiadających gospodarstwa domowe kupiło udziały w nowo powstałej farmie fotowoltaicznej o mocy 1 MW, korzystając z przygotowanej w tym celu platformy internetowej. Energia wyprodukowana przez tę część modułów, których są właścicielami, obniży ich rachunki za energię. Program Ignitis Saulės Parkai umożliwia zakup części farm fotowoltaicznych – co najmniej 1 kW i maksymalnie 30 kW (zgodnie z zapisami dyrektywy RAD II). Każdy potencjalny inwestor może oszacować korzyści, dobierając optymalną wartość mocy paneli fotowoltaicznych. Litewski koncern energetyczny Ignitis przewiduje, bazując na średnim zużyciu energii przez gospodarstwa domowe na Litwie, że do pokrycia ich zapotrzebowania wystarczy zakup paneli o mocy 2-3 kW.

Dzięki regulacjom wprowadzonym przez władze Litwy każdy mieszkaniec tego kraju będzie mógł kupić bądź wynająć część elektrowni fotowoltaicznej zbudowanej przez inny podmiot albo wybudować własną instalację w innym miejscu niż to, w którym zużywa energię. „Wirtualni” prosumenci mają na koniec każdego miesiąca otrzymywać rachunek wykazujący własne zużycie oraz ilość energii wytworzonej przez należącą do nich część elektrowni fotowoltaicznej. Ewentualna nadwyżka zostanie uwzględniona w kolejnych okresach rozliczeniowych – maksymalnie do roku. Rząd Litwy istotnie ograniczył formalności związane z inwestycjami w elektrownie fotowoltaiczne o mocy nieprzekraczającej 500 kW. Budowa instalacji o mocy do 30 kW ma nie wymagać praktycznie żadnych pozwoleń, cały proces inwestycji można zamknąć w czasie trzech tygodni (jeszcze rok wcześniej uruchomienie małej instalacji fotowoltaicznej mogło zająć nawet pół roku). Jedynym warunkiem takiego przyspieszonego procesu inwestycji jest maksymalna moc instalacji fotowoltaicznej, nieprzekraczająca wartości mocy przyłączeniowej dla danego obiektu.

Litewski rząd przygotował dodatkowo nowe zachęty finansowe dla osób inwestujących w instalacje fotowoltaiczne. W roku 2021 mają zostaną uruchomione w sumie trzy nabory wniosków o unijne dotacje na fotowoltaikę, na które zarezerwowano budżet 20 mln euro. Skorzystać z nich będą mogły zarówno gospodarstwa domowe jak i „wirtualni” prosumenci. Dotacje zostaną przyznane nie tylko na montaż instalacji fotowoltaicznej na własnym obiekcie, ale także na zakup części elektrowni fotowoltaicznej w innej lokalizacji. W pierwszym naborze wniosków przeprowadzonym w styczniu2021, dotację otrzymało ok. 6,7 tys. prosumentów, w tym ok. 1,3 tys. „wirtualnych”. 

OZE, prosument, deweloper – czyli nowe standardy energetyczne

Od 2021 roku wszedł w życie standard energetyczny WT 2021, zawierający szereg wymagań dotyczących budowy i użytych materiałów. Najważniejszy z nich to wskaźnik EP (aktualnie wynosi 70 kWh/(m2·rok)), określający roczne zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną budynku, która jest potrzebna do jego ogrzewania, przygotowania c.w.u., wentylacji, chłodzenia i oświetlenia. Zatem zgodnie z nowymi warunkami technicznymi w budynkach powstających od 2021 roku wykorzystanie energii pochodzących ze źródeł nieodnawialnych ma zostać ograniczone do absolutnego minimum.

Należy się spodziewać, że osiągnięcie standardu energetycznego WT 2021w naszym kraju sprawi dużą trudność przede wszystkim w zakresie ogrzewania mieszkań. W budynku wielorodzinnym dla mieszkań ogrzewanych energią elektryczną przy użyciu folii i mat grzewczych lub paneli na podczerwień konieczne będzie zainstalowanie instalacji fotowoltaicznej (stąd pilna potrzeba regulacji dla prosumenta zbiorowego), by zmniejszyć w ten sposób zużycie energii. Korzystnym rozwiązaniem będzie inwestycja we wszelkiego typu systemy, które bazują na wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii.

Energia elektryczna do zasilania ww. urządzeń grzewczych musi zostać pozyskana z pracy instalacji fotowoltaicznych zamontowanych głównie na dachach budynków wielorodzinnych. Na popularności zyskają również pompy ciepła, które mogą wykorzystywać energię z powietrza lub ziemi. Sprężarki pomp ciepła pobierają w czasie pracy duże ilości energii elektrycznej. Do ich zasilania będzie potrzebna energia elektryczna wytworzona przez instalację fotowoltaiczną. Jednoczesne zastosowanie pomp ciepła i instalacji fotowoltaicznej wpływa na znaczne obniżenie kosztów ogrzewania budynku. Wiele nowoczesnych bloków i domów mieszkalnych w naszym kraju ma już zamontowane na dachach panele fotowoltaiczne. Mieszkańcom pozwala to na oszczędzanie energii elektrycznej, a deweloperowi podwyższa standard danego budynku. 

Na osiedlach z energooszczędnymi budynkami produkuje się prąd na użytek lokatorów. Energia płynie do mieszkań z paneli fotowoltaicznych zainstalowanych na dachach i elewacjach budynków. Wytwarzany w ten sposób prąd może być przeznaczony na realizowanie wspólnych potrzeb wszystkich mieszkańców, np. na: oświetlenie klatek schodowych, przejść czy garaży, pracę wind, bram, wentylacji, klimatyzacji lub ogrzewanie budynku (np. dzięki pompie ciepła). Deweloperzy szacują średnią cenę 1 kW zainstalowanej mocy paneli fotowoltaicznych na poziomie ok. 4000 zł.

Ma być zielono, ekooszczędnie, a przy tym smart – to najnowsze trendy na rynku nowo budowanych mieszkań. Na to właśnie coraz częściej – oprócz ceny i lokalizacji – zwracają uwagę klienci. Profesjonalne firmy montujące instalacje fotowoltaiczne pomagają deweloperom praktycznie od podstaw. Są również w stanie wesprzeć inwestora w poszukiwaniu dotacji na odnawialne źródła energii. Opracowują całościowy plan inwestycyjny i uwzględniają oczekiwania dewelopera. W nowych obiektach montują również stacje ładowania samochodów elektrycznych.

Pomoc finansowa dla prosumenta zbiorowego 

Instalacje fotowoltaiczne dla budynków wielorodzinnych to rozwiązanie, które sprawdza się w przypadku budynków realizowanych przez deweloperów oraz zarządzanych przez wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe. Planowana nowelizacja ustawy o OZE i wprowadzenie definicji „prosumenta zbiorowego” oznaczają możliwość skorzystania przez te podmioty ze wsparcia w formie dotacji na instalacje fotowoltaiczne.  Dzięki tym regulacjom każdy mieszkaniec naszego kraju będzie mógł kupić lub wynająć część elektrowni fotowoltaicznej (do 30 kW) zbudowanej przez inny podmiot albo wybudować własną instalację w innym miejscu niż to, w którym zużywa energię. Pozwoli to ograniczyć rachunki za energię pobieraną w zupełnie innej lokalizacji. 

Ciekawą alternatywą dla środków własnych czy pożyczek mogą być również rozwiązania takie jak leasing lub abonament fotowoltaiki (działają na podobnej zasadzie) dla deweloperów, wspólnot mieszkaniowych i spółdzielni. Najczęściej oferowane są one przez podmioty komercyjne. Inwestor (obecnie najczęściej deweloper), spółdzielnia lub wspólnota mieszkaniowa nie ponoszą od razu całych kosztów przedsięwzięcia, ale spłacają je częściowo, w ratach.

Często zdarza się, że wysokość rat jest zbliżona do oszczędności uzyskiwanych z fotowoltaiki, dzięki czemu cały projekt nie obciąża dodatkowo budżetu dewelopera, spółdzielni itd. Po wypełnieniu zobowiązań określonych w umowie (najczęściej trwa to ok. 6 lat) instalacja może przejść na własność dewelopera. Po tym czasie zacznie także przynosić wymierne korzyści finansowe.

Dofinansowanie fotowoltaiki dla deweloperów, spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych to również programy publiczne oraz unijne. W takich przypadkach pomoc przyjmuje najczęściej formę zwrotnej pożyczki (z możliwością częściowego umorzenia) lub całkowicie bezzwrotnej dotacji. Szczegółowe warunki zależą jednak od poszczególnych organów, które rozdysponowują środki, czyli np.  NFOŚiGW, gminy lub województwa.

Podobnie jak w przypadku innych podmiotów będących prosumentami, deweloperzy, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe mogą odprowadzić niewykorzystaną energię do sieci ogólnej na zasadzie net-meteringu. W ten sposób nadwyżki prądu się nie marnują, lecz wracają do wytwórcy w mniej wydajnych okresach – nocą lub w zimowych miesiącach. Maksymalny zwrot energii, na jaki może liczyć spółdzielnia energetyczna korzystająca z mikroinstalacji, wynosi 70%. Pozostałe 30% nadwyżki odesłanej do sieci dystrybucyjnej pokrywa koszty poniesione przez sprzedawcę. Zapis ten odnosi się do mocy zainstalowanej wynoszącej do 50 kW. 

Są też inne zachęty finansowe. Projekt nowelizacji ustawy o OZE obejmuje również zmianę przepisów dotyczących rozliczeń prosumentów z zakładem energetycznym. Nowy system ma się opierać na rozliczeniu prosumentów 1:1. Jednocześnie prosumenci i prosumenci zbiorowi ponosiliby opłaty dystrybucyjne od ilości energii sumarycznie zbilansowanej pobranej z sieci elektroenergetycznej. Stawki zmienne za usługi dystrybucji zostałyby obniżone w stosunku do taryf zatwierdzonych przez Urząd Regulacji Energetyki o ok. 15%. Od rozliczonej energii deweloper lub spółdzielnia energetyczna nie uiszcza szeregu opłat, takich jak: z tytułu rozliczenia energii, opłaty dystrybucyjnej, kosztów tzw. bilansowania handlowego, opłaty OZE, opłaty „mocowej”. Kluczowym kryterium decydującym o stawce VAT jest produkcja energii na potrzeby własne. Stawką 8% VAT objęte są zatem instalacje montowane na budynkach dla dewelopera, spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych, a także m.in. gmin, gospodarstw domowych czy niektórych rolników.

Literatura

1. eur-lex.europa.eu.

2. www.nfosigw.gov.pl.

3. wysokienapiecie.pl.

4. www.ignitis.lt.

5. www.isap.sejm.gov.pl.

6. www.inzynieriaoze.pl.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE
Czytaj więcej