Izolacja akustyczna dachów skośnych – jak zapewnić komfort akustyczny na poddaszu użytkowym?

Dlaczego hałas w budynku dokucza – wpływ dźwięków na koncentrację, sen i samopoczucie

Hałas powoduje rozdrażnienie, zmęczenie, bezsenność, osłabienie koncentracji. Najtrudniej rzecz jasna wytłumić dźwięki o niskiej częstotliwości – poniżej 500 Hz, czyli tak zwane „basy”. Stosunkowo łatwo poradzić sobie z dźwiękami o częstotliwości 1000-2000 Hz. Przyjmuje się, że aby mieć zapewnione poczucie spokoju i możliwość koncentracji, poziom hałasu we wnętrzach nie powinien być wyższy niż 30 dB. Co najmniej taki poziom izolacyjności (wyrażony wskaźnikiem R’A2) powinien wykazywać dach skośny. Redukcja dźwięku o 10 dB odczuwalna jest jako zmniejszenie jego słyszalności o połowę.

Akustyka dachów skośnych – normy, przepisy i wymagania dotyczące izolacji akustycznej

Dachom skośnym nie stawia się żadnych szczególnych wymagań dotyczących akustyki. Obowiązują tu generalne wymogi dotyczące dopuszczalnego poziomu hałasu w budynkach, izolacyjności akustycznej przegród, czy metod dokonywania pomiarów w tym względzie.

Najważniejsza normą akustyczną, która powinna być brana pod uwagę przy projektowaniu dachów, jest norma PN-B-02151-3:2015-10. Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem. Wymagania dotyczące przegród w budynkach i elementów budowlanych.

Projektanci maja też do dyspozycji normy: PN‑EN ISO 10052:2021‑12 oraz PN‑EN ISO 16032:2024‑09 – określające metody pomiaru hałasu oraz normę: PN-EN ISO 16283-1:2014 Akustyka – Pomiary terenowe izolacyjności akustycznej w budynkach i izolacyjności akustycznej elementów budowlanych – Część 1: Izolacyjność od dźwięków powietrznych.

Ważną zmianą w przepisach budowlanych, a konkretnie w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego, jaka nastąpiła w 2024 roku, jest wprowadzenie konieczności wykonywania analizy akustycznej na etapie sporządzania projektu. Analiza taka powinna zawierać informacje o zakładanym poziomie hałasu oddziałującego na budynek z zewnątrz, poziomie wymaganej izolacyjności przegród, okien i drzwi, zastosowanych wyrobach budowlanych oraz dopuszczalnym poziomie hałasu przenikającego do pomieszczeń dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych z dwoma lokalami, budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej i bliźniaczej, a także dla budynków mieszkalnych wielorodzinnych.

Polecamy: Jak zbudować dach o wysokiej izolacyjności i szczelności?

Izolacyjność akustyczna – najważniejsze parametry

W naszym środowisku, a więc także w domu, mamy do czynienia z dwoma rodzajami dźwięków:

• powietrznymi – przenoszonymi drogą powietrzną, w postaci fal. Takie dźwięki to na przykład rozmowy, muzyka.
• uderzeniowymi – przenoszonymi w formie drgań przez różne materiały, na przykład stukanie w podłogę.

Warto wiedzieć, że jedne materiały lepiej izolują przed dźwiękami powietrznymi, a inne przed uderzeniowymi.

W przypadku dachu skośnego projektant musi brać pod uwagę oba typy dźwięków, z tym, że z pewnością uciążliwsze będą tu dźwięki uderzeniowe – odgłosy deszczu, gradu lub ptaków chodzących po dachu.

O zdolności materiałów lub przegród do redukowania dźwięków powietrznych informują przede wszystkim:

• R – izolacyjność akustyczna właściwa,
• Rw – ważony wskaźnik izolacyjności akustycznej właściwej, wyrażany w decybelach [dB]. Im jego wartość wyższa tym lepsza,
• RA1 – wskaźnik oceny izolacyjności akustycznej właściwej. Opisuje poziom izolacyjności akustycznej nośnych i działowych ścian wewnętrznych. Jest badany przez producenta, w jego laboratorium. Ma wysoką wartość, ponieważ badanie to nie uwzględnia dodatkowego przenoszenia dźwięku przez stropy,
• RA2 – wskaźnik oceny izolacyjności akustycznej właściwej. Opisuje poziom izolacyjności akustycznej przegród zewnętrznych. Jest badany przez producenta, w jego laboratorium. Ma wysoką wartość, ponieważ badanie to nie uwzględnia typowej w warunkach budowy niedokładności wykonania ścian oraz dodatkowego przenoszenia dźwięku przez stropy,
• RA1R – wskaźnik oceny izolacyjności akustycznej właściwej. Opisuje poziom izolacyjności akustycznej nośnych i działowych ścian wewnętrznych. Jest badany przez producenta, w jego laboratorium. Pomniejszony jest jednak o współczynnik bezpieczeństwa, wynoszący 2 dB,
• RA2R – wskaźnik oceny izolacyjności akustycznej właściwej. Opisuje poziom izolacyjności akustycznej ścian zewnętrznych. Jest badany przez producenta, w jego laboratorium. Pomniejszony jest jednak o współczynnik bezpieczeństwa, wynoszący 2 dB,
• R’A1 – wskaźnik oceny izolacyjności akustycznej właściwej. Opisuje poziom izolacyjności akustycznej nośnych i działowych ścian wewnętrznych. [‘] oznacza, że chodzi o wartość przybliżoną. Jest to wskaźnik normowy, który muszą spełniać przegrody już zbudowane. Jest zbliżony do warunków rzeczywistych, ponieważ oprócz izolacyjności samej przegrody uwzględnia również poprawki na przenoszenie boczne dźwięku [K – od 0 do 11 dB] oraz niedoskonałości wykonania (współczynnik bezpieczeństwa - 2 dB),
• R’A2 – wskaźnik oceny izolacyjności akustycznej właściwej. Opisuje poziom izolacyjności akustycznej ścian zewnętrznych. [‘] oznacza, że chodzi o wartość przybliżoną. Jest to wskaźnik normowy, który muszą spełniać przegrody już zbudowane. Jest zbliżony do warunków rzeczywistych, ponieważ oprócz izolacyjności samej przegrody uwzględnia również poprawki na przenoszenie boczne dźwięku [K – od 0 do 11 dB] oraz niedoskonałości wykonania (współczynnik bezpieczeństwa - 2 dB),
• R’A1R, R’A2R – wartości projektowe tych wskaźników, pomniejszone o 2 dB (poprawka zakładająca błędy wykonawcze). [‘] oznacza, że chodzi o wartość przybliżoną,
• Δ RA1 lub Δ RA2 – wskaźnik przyrostu izolacyjności akustycznej właściwej.

Dźwięków uderzeniowych dotyczą:

• ΔLW – ważony wskaźnik zmniejszenia poziomu uderzeniowego przez podłogę,
• ΔLWR – ważony wskaźnik zmniejszenia poziomu uderzeniowego przez podłogę, pomniejszony o 2 dB (poprawka zakładająca błędy wykonawcze),
• LR – poziom uderzeniowy znormalizowany,
• L’R – poziom uderzeniowy znormalizowany przybliżony,
• LNW – wskaźnik ważony oceny znormalizowanego poziomu uderzeniowego pod stropem. Wyrażany jest w dB. Im niższa wartość tym lepiej,
• L’NW – wskaźnik ważony oceny znormalizowanego przybliżonego poziomu uderzeniowego pod stropem. Wyrażany jest w dB. Im niższa wartość tym lepiej. [‘] oznacza, że chodzi o wartość przybliżoną.

Parametry opisujące pochłanianie dźwięków i pogłos, to przede wszystkim:

• αw – współczynnik pochłaniania (absorpcji) dźwięku. Im wyższa wartość tym lepiej. Współczynniki przedstawia się za pomocą sześciu wartości pochłaniania dla każdego pasma oktawowego od 125 Hz do 4 kHz. Każdy z nich zawiera się w przedziale od 0 do 1, przy czym 0 oznacza całkowite odbicie energii fali, a 1 całkowite jej pochłonięcie,
• T – czas pogłosu. To czas, który upływa do chwili obniżenia poziomu dźwięku o 60 dB. Podawany jest w sekundach,
• STI – Speech Transmission Index, wskaźnik transmisji mowy. Określa w sposób obiektywny zrozumiałość mowy, w skali od 0 do 1. Im wartość wyższa, tym zrozumiałość mowy lepsza. Wartość STI zależy między innymi od poziomu tła akustycznego (dźwięków wytwarzanych na przykład przed wentylację mechaniczną lub dźwięków dobiegających spoza budynku). O doskonałej zrozumiałości wypowiadanych słów możemy mówić, gdy poziom STI przekroczy 0,7,
• A – chłonność akustyczna, czyli tak zwane równoważne pole powierzchni dźwiękochłonnej pomieszczenia, czyli inaczej mówiąc pole powierzchni całkowicie pochłaniające dźwięk, przy którym czas pogłosu T byłby taki sam, jak w rozważanym pomieszczeniu, jeśli powierzchnia ta byłaby jedynym znajdującym się tam elementem pochłaniającym. Minimalna chłonność A określana jest, jako krotność pola powierzchni rzutu pomieszczenia (np. A większe niż 0,6 x S, gdzie S to powierzchnia pomieszczenia w mkw.).

Polecamy: Dachy, które przetrwają wszystko. Jak projektować i wykonywać dachy odporne na ekstremalne zjawiska pogodowe?

Sztywne poszycie

Budując dach skośny, w pierwszej kolejności wykonywana jest więźba, później dekarze przechodzą do etapu tak zwanego wstępnego krycia. Obecnie najczęściej na krokwiach układana jest membrana dachowa. Później przybijane są wzdłuż krokwi kontrłaty, a na nich poprzecznie – łaty, na których będzie spoczywać pokrycie.

Pod względem akustycznym, lepszym rozwiązaniem będzie wykonanie najpierw sztywnego poszycia, z desek lub płyt drewnopochodnych (OSB, MFP). Taka dodatkowa, ciężka warstwa poprawia izolacyjność akustyczną dachu, sprawiając, że w znajdujących się pod nim pomieszczeniach mniej słychać odgłosy deszczu, gradu i wiatru. 

Polecamy: Niewidoczne, ale istotne – jak prawidłowo zamontować łaty i kontrłaty?

Wpływ pokrycia na akustykę

Wysoką zdolność izolacji akustycznej zapewnia duży ciężar materiału. Masywne pokrycia znakomicie więc powstrzymują dźwięki. Warto wiedzieć, że izolacyjność akustyczna przegrody wzrasta o 4 dB przy podwojeniu jej masy.

Za „najcichsze” pokrycie uchodzi dachówka betonowa, zaraz po niej plasuje się dachówka ceramiczna. Jeszcze lepsze, z tym że znacznie droższe i rzadko stosowane są płytki z łupka. Dobrego wyciszenia można się spodziewać po goncie drewnianym, niezła jest też strzecha.

Pokryciem, które stosunkowo dobrze izoluje przed hałasem są gonty bitumiczne.

Nie tylko ciężar pokrycia ma znaczenie. Można bowiem wykonać przegrodę lekką, ale charakteryzującą się wysokimi parametrami akustycznymi. Trzeba tylko zastosować układ warstwowy: masa-sprężyna-masa. Przykładem będzie dach kryty blachą, sztywnym poszyciem, izolacja termiczną z wełny mineralnej i obudową wewnętrzną z płyt g-k. Niemniej zastąpienie w tym układzie blachy dachówkami, zdecydowanie poprawi akustykę.

Za ciche z pewnością nie uchodzą te dachy skośne, które są kryte blachą i na dodatek na więźbie nie ma tradycyjnego sztywnego poszycia. One podczas deszczu działają czasem podobnie jak werbel, potęgując odgłos uderzających kropli. Dzieje się tak zwłaszcza, gdy nie są dostatecznie ocieplone.

Na rynku dostępne są panele blaszane, do łączenia na rąbki, mające powłokę akustyczną, ograniczającą uciążliwość dźwięków uderzeniowych, redukującą je nawet o 7 dB.

Wśród blachodachówek za najcichsze uchodzę te, które mają z wierzchu posypkę mineralną.

Dachem, który bezwzględnie zapewni wysoki poziom ochrony przed dźwiękami zarówno uderzeniowymi, jak i powietrznymi, będzie skośny dach zielony. Niestety to rozwiązanie drogie i specyficzne pod względem estetyki. Niemniej porastające roślinnością połacie takiego dachu hamują przenikanie dźwięku dodatkowo o około 8 dB.

Polecamy: Woda pod kontrolą. Jak zielony dach pomaga w retencji wody deszczowej?

Izolacja termiczna i akustyczna

Dach skośny pod którym przewidziano pomieszczenia przeznaczone na stały lub okresowy pobyt ludzi musi być ocieplony. Najpopularniejszym materiałem termoizolacyjnym jest tu wełna mineralna, zarówno skalna, jak i szklana. Charakteryzuje się ona bowiem nie tylko niskim współczynnikiem przewodzenia ciepła, ale też zapewnia wysoki poziom izolacyjności akustycznej i pochłaniania dźwięków.

Wełna ma współczynnik pochłaniania na poziomie 0,8-1,0. To bardzo wysoka wartość.

Wełna powinna być ułożona dwuwarstwowo – między krokwiami i na nich lub pod nimi. Pozwoli to wyeliminować nie tylko mostki termiczne, ale też akustyczne.

Taka podwójna izolacja zapewni izolacyjność co najmniej na poziomie 48-55 dB.

Można też zrobić drugą warstwę izolacji cieplnej z materiału, który ma przeznaczenie stricte wyciszające. Przykładem są płyty z wełny poliestrowej, trójwarstwowe panele z takiej wełny (Trywall), płyty z tektury falistej z rdzeniem piaskowym (Phone Star) lub płyty z kompozytu piankowego (AKU PR 40). Wymienione płyty, w zależności od grubości, poprawiają izolacyjność w zakresie 9-50 dB. 

Polecamy: Wełna mineralna w budownictwie: porównanie wełny skalnej i szklanej

Wsparcie dla izolacji

Aby dodatkowo poprawić izolacyjność akustyczna skosów dachowych, można do wewnętrznej zabudowy użyć zamiast typowych płyt g-k, gipsowych płyt akustycznych. Przykręca się je identycznie jak zwykłe do rusztu z profili stalowych. Gipsowy rdzeń takich płyt ma wyraźną, krystaliczną strukturę. Zawiera ponadto włókna mineralne i inne dodatki ograniczające przenikanie dźwięków. Płyty takie są również elastyczniejsze od innych. Tłumią dźwięki powietrzne. Pozwalają osiągnąć izolacyjność o 5-7 dB większą niż przy zastosowaniu zwykłych płyt g-k.

Komfort akustyczny uda się też zapewnić mniejszym kosztem, używając płyt zwykłych, ale w układzie dwuwarstwowym, tak żeby okładzina zyskała grubość 2,5 cm. 

Polecamy: Jak drony wspierają inspekcję dachów? Przyszłość budowy już dziś

Ciche przeszklenia

W strukturze jaka jest dach skośny, słabym ogniwem są okna, identycznie jak w przypadku ścian pionowych. Dlatego trzeba wybierać modele o jak najwyższym poziomie Rw. Jeśli chodzi o okna połaciowe, najlepsze z nich osiągają wartość tego wskaźnika na poziomie 40-50 dB.

Przeszklenia zawsze można wzbogacić o osłony zewnętrzne, najlepiej rolety. Zaciągnięte na noc, zapewnią nam spokojny sen. Zewnętrzne – bowiem izolacja akustyczna wykazuje największa skuteczność, jeśli jest zastosowana od tej strony przegrody, gdzie jest źródło hałasu.

Polecamy: Remont dachu a prawo budowlane – kiedy zgłoszenie, a kiedy pozwolenie?

Redukcja pogłosu

Wysokie i przestronne poddasza, z otwartymi pomieszczeniami, mogą sprzyjać pogłosowi, który pogarsza ich walory użytkowe. Nawet drewniane posadzki, dywany, wykładziny i grube zasłony mają korzystny wpływ na jego ograniczenie.

Wśród licznych materiałów, mogących redukować to zjawisko są na przykład natryskowe tynki dźwiękochłonne – silikatowe albo celulozowe. Mają one fakturę chropowatą. Pochłaniają do 70% dźwięków i potrafią je również rozpraszać. Pełnią więc dwie funkcje – ograniczają przenikanie dźwięków przez przegrody oraz osłabiają pogłos. Ich współczynnik pochłaniania dźwięku αw wynosi od 0,35 do 0,60. Silikatowe powinny mieć ostatecznie grubość nawet do 2,5 cm. Im większa tym lepiej. Celulozowe mogą być cieńsze. Tynki takie można nanosić na gipsowo-kartonową okładzinę skosów, ścian i sufitów.

Przegrody poddasza można tez obłożyć płytami z porowatego aglomeratu korkowego. Mogą one pochłaniać aż 95% dźwięków.

Ciekawym produktem wyciszającym są drewnopochodne panele akustyczne. Produkuje się je z płyt MDF. Mają bardzo dekoracyjny wygląd, więc wykończone nimi przegrody prezentują się wyjątkowo ładnie. Rozpraszają i tłumią dźwięki powietrzne, redukując pogłos. Ich współczynnik pochłaniania dźwięku αw  może wynosić od 0,17 aż do 1,08. Zależy to od rodzaju panelu i częstotliwości dźwięku. Panele dostępne są w postaci dużych płyt – o szerokości od 32 do 380 cm i wysokości będącej wielokrotnością 59,2 cm – oraz jako podłużne elementy o długości 405 cm i szerokości 12,8 cm.

Mocuje się je do specjalnych rusztów dostarczanych przez producenta i montowanych do ścian. Są również przewidziane systemy zastosowania takich paneli przy wykonywaniu sufitów podwieszanych.

Sposobem na ograniczenie pogłosy będzie też montaż gipsowych płyt perforowanych, przeznaczonych do wykonywania sufitów podwieszanych. Mają one otwory rozproszone lub zgrupowane w regularne kształty. Nie wolno ich zaklejać ani zaszpachlować, więc perforacje pozostaną widoczne, co nie wszystkim przypadnie do gustu.

• Przejdź do galerii: Akustyka dachów skośnych