Segregowanie odpadów. Co mówią najnowsze przepisy o segregacji odpadów komunalnych?

Segregowanie odpadów. Co mówią najnowsze przepisy o segregacji odpadów komunalnych?
Autor: fot. Getty Images W świetle aktualnych warunków technicznych na działkach budowlanych należy przewidzieć miejsca na pojemniki służące do czasowego gromadzenia odpadów, z uwzględnieniem możliwości segregowania odpadów. Dotychczasowy katalog dozwolonych miejsc czasowego przechowywania stałych odpadów komunalnych, to jest: zadaszone osłony lub pomieszczenia – zwane potocznie śmietnikami, wyodrębnione, wentylowane pomieszczenia z posadzką powyżej poziomu nawierzchni dojazdu pojazdu odbierającego odpady oraz utwardzone place do ustawiania kontenerów z zamykanymi otworami wrzutowymi, poszerzono o dodatkowe możliwości

Zasady dotyczące segregowania odpadów dotyczą nie tylko mieszkańców, lecz także zarządców budynków wielorodzinnych. Spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe również są zobowiązane do przestrzegania obowiązujących przepisów, zawartych m.in. w znowelizowanej "ustawie porządkowej". Jakie są sposoby kontroli segregowania śmieci w bloku? Jakie są obowiązki gminy według najnowszych przepisów?

Segregowanie odpadów komunalnych to jeden z tych sposobów ochrony środowiska, który wymaga od nas codziennego, systematycznego działania. Prawo ochrony środowiska (Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, t.j. DzU z 2019 r., poz. 1396) w sposób opisowy definiuje środowisko jako szczególne dobro chronione prawem: jest to ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, na który składają się: powierzchnia ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz oraz klimat. Niewątpliwie odpady komunalne, powstające na co dzień w gospodarstwach domowych, negatywnie wpływają na otaczające nas środowisko naturalne we wszystkich jego aspektach. Z tego też względu ustawodawca zdecydował się wprowadzić przepisy, które ułatwią zbieranie i segregowanie odpadów komunalnych. Wynikają z nich zarówno obowiązki mieszkańców, jak i obowiązki gminy oraz zarządcy budynku wielorodzinnego.

Spis treści

  1. Znowelizowane przepisy dotyczące segregacji odpadów komunalnych
  2. Segregowanie odpadów. Zadania własne gminy i ustawowe poziomy recyklingu
  3. Segregowanie odpadów. Powinności właścicieli nieruchomości oraz miejsca gromadzenia odpadów
  4. Segregowanie odpadów. Odpowiedzialność karna i wykroczeniowa za czyny przeciwko środowisku
  5. Podsumowanie

Znowelizowane przepisy dotyczące segregacji odpadów komunalnych

Uchwalone przepisy zawierają nie tylko normy o charakterze techniczno-budowlanym, tj. regulujące miejsce zbierania i sposób posadowienia pojemników na odpady, ale również nakładają na właścicieli konkretne obowiązki oraz przewidują sankcje za ich naruszenie. Zagadnienie segregowania odpadów nabiera szczególnego znaczenia w budynkach wielorodzinnych (wielolokalowych), bowiem to właśnie tutaj, jak w soczewce, skupiają się wszystkie wyzwania związane z selektywną zbiórką tzw. czterech frakcji odpadów: papieru, szkła, metali, tworzyw sztucznych. Do tego dochodzą jeszcze bioodpady, które składowane masowo w większych skupiskach bytowania ludzi mogą powodować przykre uciążliwości, jak np. nieprzyjemny zapach, a w skrajnych przypadkach pojawianie się gryzoni (zob. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów - t.j. DzU z 24 października 2019 r., poz. 2028 - które nakazuje zbierać odpady w pojemnikach, a w miejscu ich wytwarzania również w workach).

Dlatego też interwencja ustawodawcy w obszarze postępowania z odpadami komunalnymi była ze wszech miar pożądana i przybrała formę nowych przepisów rangi ustawowej. I tak, 6 sierpnia 2019 roku Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2019 r., poz. 1579). Obszerna nowelizacja ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (dalej jako „ustawa porządkowa” - DzU z 1996 r. nr 132, poz. 622 z późn. zm., t.j. w Obwieszczeniu Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 października 2019 r. - DzU z 2019 r., poz. 2010) to wyraz realizacji Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (Monitor Polski, Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej z 11 sierpnia 2016 r. poz. 784), przyjętego przez Radę Ministrów uchwałą nr 88 z 1 lipca 2016 r. Jednym z celów krajowego planu jest takie gospodarowanie odpadami, które będzie dążyło do wyrabiania powszechnych dobrych nawyków „społeczeństwa recyklingu”, w którym po pierwsze – zapobiega się powstawaniu odpadów, a po drugie – zmniejsza negatywny wpływ odpadów na otaczające nas środowisko.

Odpady komunalne przynależą do szerszej kategorii odpadów, których prawna regulacja znajduje się obecnie w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o odpadach (DzU z 2019 r., poz. 701)). Zgodnie z definicją ustawową odpady to substancje lub przedmioty, których posiadacz pozbywa się lub zamierza się pozbyć. Ustawa porządkowa, adresowana do gmin i właścicieli nieruchomości, ogranicza przedmiot regulacji wyłącznie do procesu odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych powstających w gospodarstwach domowych, włączając w to bioodpady, czyli pozostałości spożywcze i kuchenne. Budynki wielorodzinne to taki typ zabudowy, który z natury swej generuje znaczną ilość odpadów komunalnych o zróżnicowanym składzie morfologicznym. Ich racjonalne zagospodarowanie, będące jednocześnie zgodne z prawem, wymaga swoistej samodyscypliny wszystkich mieszkańców budynku oraz systematycznej współpracy zarządu wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej z gminą, na terenie której dany budynek jest usytuowany.

Segregowanie odpadów. Zadania własne gminy i ustawowe poziomy recyklingu

Ustawowe obowiązki gminy dotyczą m.in. nałożonego od 1 stycznia 2012 roku wymogu zorganizowania odpłatnego systemu odbierania odpadów komunalnych od właścicieli tych nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Szczegóły jego funkcjonowania w danej gminie zawiera wiążący akt prawa miejscowego – regulamin utrzymania czystości i porządku, który przybiera formę uchwały rady miasta (rady gminy). Wprowadzenie obowiązku powszechnego, selektywnego zbierania odpadów komunalnych miało na celu przede wszystkim ograniczenie ilości wytwarzania odpadów zmieszanych (niesegregowanych) oraz pozwoliło zrealizować w praktyce fundamentalną dla ochrony środowiska zasadę zbierania odpadów u źródła, po to, by następnie poddać je recyklingowi lub wykorzystać ich energetyczny potencjał. Na gruncie obowiązujących przepisów ustawy porządkowej nie ma przeszkód, aby rada miasta/gminy wprowadziła w regulaminie obowiązek selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych innych niż papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło oraz bioodpady. Tak więc minimalny wymóg dla gmin, a jednocześnie obowiązek dla właścicieli nieruchomości, to segregowanie odpadów już w obrębie gospodarstwa domowego, tak aby ich odbiór u źródła odbywał się w sposób zgodny z ustawą, tj. w ramach uprzednio posegregowanych frakcji odpadów.

W ujęciu chronologicznym już w latach 90. gminom przypisano zadanie własne w postaci utrzymania porządku, urządzeń sanitarnych, obowiązku zorganizowania wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych (w art. 7 ustawy o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 r. wprost wskazano, że zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy). Następnie w ustawie porządkowej z 1996 roku wzmocniono ustrojową zasadę, w myśl której utrzymanie czystości i porządku w gminach należy do obowiązkowych zadań własnych gminy. Do obowiązków gminy należy utworzenie co najmniej jednego stacjonarnego punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych (tzw. PSZOK), samodzielnie lub wspólnie z inną gminą lub gminami. Obecna regulacja precyzuje obowiązki gmin w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, mianowicie gminy są obowiązane osiągnąć poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych w wysokości co najmniej 50% (wagowo) za każdy kolejny rok w latach 2020–2024. Oczywistym jest, że bez wprowadzenia korelatu obowiązków gmin, czyli bez nałożenia na mieszkańców gminy skonkretyzowanych powinności w zakresie przygotowania posegregowanych odpadów do odbioru, żaden poziom recyklingu nie będzie możliwy do zrealizowania. Dlatego też nowelizacja ustawy porządkowej precyzuje obowiązki właścicieli nieruchomości, którzy na gruncie prawa o odpadach mają status wytwórcy odpadów, tj. każdej osoby, której działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów. Aby zachować względną równowagę pomiędzy zadaniami gmin oraz obowiązkami właścicieli nieruchomości, ustawa porządkowa dopuszcza zróżnicowanie częstotliwości odbierania odpadów w zależności od ich ilości i rodzajów, jednakże w okresie od kwietnia do października odbiór niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych oraz bioodpadów z budynków wielolokalowych nie może być rzadszy niż raz na tydzień (w przypadku domów jednorodzinnych nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie, vide art. ust. 6r. ust. 3b ustawy porządkowej w znowelizowanym brzmieniu). W ten sposób ustawodawca, mając pełną świadomość, że budownictwo wielorodzinne siłą rzeczy generuje większą ilość odpadów, zdecydował się zobowiązać gminy do zintensyfikowania odbioru odpadów, tak aby ograniczyć dyskomfort mieszkańców budynków wielorodzinnych związany z ich przechowywaniem.

Segregowanie odpadów. Powinności właścicieli nieruchomości oraz miejsca gromadzenia odpadów

Ustawa porządkowa rozszerza krąg osób zobowiązanych do segregowania odpadów, gdyż pod pojęciem „właścicieli nieruchomości” rozumie się wszystkich współwłaścicieli, jak również użytkowników wieczystych, osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty faktycznie władające nieruchomością. Nałożenie obowiązków na wszelkie inne osoby aniżeli właściciel w wąskim, cywilnoprawnym rozumieniu (wyłączny właściciel, względnie współwłaściciel udziału we wspólnym prawie własności), miało na celu zapewnienie wykonania obowiązku segregowania odpadów komunalnych przez jak najszerszy krąg adresatów. Jednakże w przypadku nieruchomości z zabudową wielorodzinną, w ramach której ustanowiono własność lokalu (tj. poszczególne lokale mieszkalne lub użytkowe mają urządzone odrębne księgi wieczyste), obowiązki właścicielskie spoczywają na wspólnocie mieszkaniowej, względnie na spółdzielni. Tak więc to zarząd wspólnoty/spółdzielni mieszkaniowej winien złożyć w urzędzie gminy deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wytworzonymi zarówno w poszczególnych lokalach, jak również wskutek korzystania z nieruchomości wspólnej. Jednocześnie ustawa porządkowa wyposaża zarządy administrujące budynkami wielolokalowymi w ustawowe prawo żądania udzielenia informacji potrzebnych do ustalenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, co w praktyce sprowadza się do wskazania liczby osób bytujących w danym lokalu. Co ważne, zarząd wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni może domagać się informacji nie tylko od właściciela lokalu lub osoby, której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu, ale również od osoby faktycznie zamieszkującej w lokalu, np. od lokatora korzystającego z nieruchomości na podstawie umowy najmu zawartej z właścicielem. Aby ułatwić zarządzanie procesem zbierania i aktualizowania deklaracji, nowe przepisy dopuszczają złożenie odrębnych deklaracji dla poszczególnych budynków (tzw. bloków) lub ich części w przypadku tych nieruchomości wielolokalowych, które mają przyporządkowane oddzielne miejsca gromadzenia odpadów komunalnych.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że do miejsc przechowywania odpadów stałych znajdują zastosowanie znowelizowane od 1 stycznia 2018 roku przepisy Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - dalej jako: warunki techniczne (zob.: DzU z 2017 r., poz. 2285); w obwieszczeniu Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 8 kwietnia 2019 r. znajduje się jednolity tekst rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2019 r. poz. 1065)).

W świetle aktualnych warunków technicznych na działkach budowlanych należy przewidzieć miejsca na pojemniki służące do czasowego gromadzenia odpadów, z uwzględnieniem możliwości segregowania odpadów. Dotychczasowy katalog dozwolonych miejsc czasowego przechowywania stałych odpadów komunalnych, to jest: zadaszone osłony lub pomieszczenia – zwane potocznie śmietnikami, wyodrębnione, wentylowane pomieszczenia z posadzką powyżej poziomu nawierzchni dojazdu pojazdu odbierającego odpady oraz utwardzone place do ustawiania kontenerów z zamykanymi otworami wrzutowymi, poszerzono o dodatkowe możliwości. Segregację odpadów mają bowiem ułatwić utwardzone place z nadziemnymi otworami wrzutowymi oraz podziemnymi lub częściowo podziemnymi kontenerami, które stanowią bezzapachową alternatywę dla tradycyjnych – naziemnych kontenerów.

Oczywistym jest, że wszystkie dozwolone miejsca gromadzenia uprzednio posegregowanych odpadów komunalnych winny być odpowiednio oznakowane oraz dostępne dla osób niepełnosprawnych. W ministerialnym uzasadnieniu zmian rozporządzenia w sprawie warunków technicznych czytamy, że nowe przepisy regulujące sposób urządzenia miejsc gromadzenia odpadów są legislacyjną odpowiedzią na coraz częstsze pojawianie się w polskich miastach technologicznie nowych systemów gromadzenia odpadów komunalnych. Systemy te składają się ze zbiornika podziemnego lub częściowo podziemnego oraz nadziemnego kosza wrzutowego, umieszczonego na utwardzonym placu. Nowa technologia gromadzenia odpadów komunalnych koresponduje więc z obowiązkiem ich selektywnego zbierania przez osoby zamieszkujące w budynkach wielolokalowych, a jednocześnie uwzględnia aspekt estetyczny oraz sanitarny części wspólnej nieruchomości. Z punktu widzenia komfortu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych podziemne technologie przechowywania odpadów komunalnych mają na celu nie tylko zaoszczędzenie cennych metrów kwadratowych powierzchni części wspólnej nieruchomości, ale również zredukowanie do minimum uciążliwych zapachów oraz wyeliminowanie ryzyka bytowania gryzoni lub owadów.

W odniesieniu do tzw. wieżowców, tj. budynków wielorodzinnych wysokich (jednakże z wyłączeniem budynków wysokościowych, czyli osiągających powyżej 55 m nad poziomem terenu), warunki techniczne pozwalają instalować wewnętrzne urządzenia do usuwania odpadów i nieczystości stałych (zsypy). Znamienne jest, że regulacja dotycząca zsypów nie zawiera już wymogu uwzględnienia segregowania odpadów, tak jak ma to miejsce w przypadku pojemników nadziemnych lub podziemnych. Oczywiście nie ma przeszkód prawnych, aby wewnętrzne urządzenia zsypowe służyły też do usuwania odpadów w ramach zbiórki selektywnej. Wymaga to jednak bardziej zaawansowanych rozwiązań technologicznych, które umożliwiają rozpoznawanie danej frakcji odpadów z pojedynczego zsypu, a następnie kierowanie ich do przypisanego im pojemnika, znajdującego się w dolnej komorze zsypu (takie rozwiązania zastosowano w Toronto, pod nazwą TriSorter; więcej w publikacji: „Innowacyjne technologie zagospodarowania odpadów. Informacja dla Sejmowej Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa”, Warszawa 2008). Niezależnie od tego, czy tradycyjny zsyp nadal będzie wykorzystywany przez mieszkańców wyłącznie do pozbywania się odpadów zmieszanych (tj. pozostałych po segregacji), czy też będzie to zaawansowana technologia sortujących klap na miarę XXI wieku, to w budynkach mieszkalnych o wysokości do 55 metrów instalacja zsypowa winna bezwzględnie odpowiadać standardom higienicznym oraz spełniać wymogi przeciwpożarowe, akustyczne i nie powodować uciążliwości dla mieszkańców (szczegółowy katalog wymogów dla urządzeń zsypowych znajduje się w § 129 warunków technicznych budynków).

Segregowanie odpadów. Co mówią najnowsze przepisy o segregacji odpadów komunalnych?
Autor: fot. Getty Images Podziemne pojemniki ułatwiają estetyczne magazynowanie i segregowanie odpadów

Segregowanie odpadów. Odpowiedzialność karna i wykroczeniowa za czyny przeciwko środowisku

Środowisko naturalne to również przedmiot ochrony prawnokarnej, a zbieranie odpadów wbrew obowiązującym przepisom stanowi obecnie czyn zabroniony, zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 5. Nowelizacja ustawy porządkowej zmieniła treść artykułu 183 § 1 Kodeksu karnego w ten sposób, że poszerzyła katalog penalizowanych czynności sprawczych właśnie o zbieranie odpadów z naruszeniem obowiązującego prawa. Obecnie wspomniany artykuł Kodeksu karnego stanowi: „Kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, zbiera, dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo transportuje odpady lub substancje w takich warunkach lub w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”. Z punktu widzenia zarządców nieruchomości wielolokalowych istotna jest świadomość regulacji prawnokarnej zawartej w § 3 przywołanego artykułu: karze podlega również ten, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia czynu polegającego na nielegalnym zbieraniu odpadów. Jest to odpowiedzialność karna gwaranta, a więc osoby, która ma prawny, szczególny obowiązek zapobiegania skutkowi bezprawnych zachowań, takich jak mieszanie odpadów komunalnych w pojemnikach przeznaczonych do odrębnego przechowywania poszczególnych frakcji odpadów, pochodzących z gospodarstw domowych.

W przypadku uporczywego nieprzestrzegania zasad segregowania odpadów na osiedlu mieszkaniowym, gdzie kontrola zachowań osób pozbywających się odpadów jest niezmiernie trudna, warto rozważyć instalację monitoringu w miejscach przeznaczonych do przechowywania odpadów do czasu ich odbioru przez służby gminne lub przedsiębiorcę, któremu gmina zleciła transport odpadów. Monitoring, analogicznie jak telewizja przemysłowa w zakładach pracy, pozwoli zarejestrować osoby, umyślnie pozbywające się odpadów w sposób niezgodny z prawem. Najczęściej jest to wrzucanie zmieszanych odpadów komunalnych do pojemników przeznaczonych na poszczególne frakcje odpadów. Te, choćby incydentalne, aczkolwiek zawsze bezprawne zachowania narażają jednocześnie wszystkich pozostałych mieszkańców nieruchomości, stosujących się do obowiązku selektywnej zbiórki, na podwyższenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nawet do wysokości czterokrotności stawki obowiązującej w danej gminie. Warto więc rozważyć wprowadzenie do regulaminów lub porządków domowych nieruchomości wielolokalowych takich postanowień, które w precyzyjny sposób będą dookreślały sposób pozbywania się uprzednio segregowanych odpadów, jak np. obowiązek domykania klap pojemników, niedopuszczanie do ich przepełniania, uprzedzenie o stosowaniu monitoringu w obrębie miejsc przeznaczonych na pozbywanie się odpadów, jak również wskazanie administratora danych zapisywanych w systemie monitorującym.

Jeszcze innym rozwiązaniem pozwalającym nadzorować sposób postępowania z odpadami pochodzącymi z lokali mieszkalnych lub użytkowych jest stosowanie kodów paskowych, które umieszcza się na workach przeznaczonych na poszczególne frakcje odpadów. Gminy stosujące takie rozwiązania techniczne zapewniają mieszkańcom bezpłatny odbiór odpowiedniej ilości kodów – naklejek, co w połączeniu w danymi uzyskanymi od przedsiębiorstw odbierających odpady pozwala na bieżąco monitorować ilość odpadów oraz przypisać poszczególne worki na odpady do konkretnego lokalu. W konsekwencji, na podstawie danych empirycznych, można sprawdzić, czy osoby zajmujące dany lokal postępują zgodnie z deklaracją wspólnoty czy spółdzielni mieszkaniowej. W tym miejscu warto zasygnalizować, że odpady na terenach wspólnot mieszkaniowych przechowuje się do czasu ich wywozu na części wspólnej nieruchomości, co oznacza, że poszczególni mieszkańcy pozbywają się odpadów do pojemników posadowionych na tym gruncie, który nie jest ich wyłączną własnością. W razie więc ujawnienia sprawcy gromadzenia niesegregowanych odpadów w pojemnikach wspólnoty wszyscy pozostali współwłaściciele części wspólnej mogą od niego żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem oraz naprawienia szkody na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego (odpowiedzialność deliktowa za czyn niedozwolony).

Administrator lub zarządca nieruchomości nie powinien stracić z pola widzenia przepisów wykroczeniowych, które również mogą znaleźć zastosowanie do osób, pozbywających się odpadów komunalnych poza gminnym systemem selektywnej zbiórki. Poszczególne przepisy Kodeksu wykroczeń (dalej jako: k.w.) mają dodatkowo walor prewencyjny, gdyż angażują organ publiczny – Inspekcję Ochrony Środowiska. Zgodnie bowiem z ustawą z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska do zadań Inspekcji należy m.in. ściganie przestępstw przeciwko środowisku, określonych w Kodeksie karnym, jak również wykroczeń stypizowanych w k.w., w tym wnoszenie i popieranie aktów oskarżenia.

Co więcej, kontrola przestrzegania przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, a więc również legalności pozbywania się odpadów komunalnych, jest wprost wymieniona jako kompetencja przypisana inspektorom ochrony środowiska. Nawiązanie współpracy zarządów wspólnot lub spółdzielni mieszkaniowych z Inspekcją Ochrony Środowiska może stanowić dodatkowy instrument prawny w egzekwowaniu selektywnego zbierania odpadów komunalnych w obrębie nieruchomości, zwłaszcza że inspektorzy mają zagwarantowane ustawą uprawnienia do ustalania tożsamości osób, żądania okazania dokumentów, dokonywania oględzin pomieszczeń, a nawet przeszukiwania pojazdów. Tak więc nie tylko podwyższona opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ale i kary za wykroczenie mogą spotkać tych, którzy w sposób nielegalny pozbywają się odpadów na terenie nieruchomości wspólnoty lub spółdzielni, a nawet i poza nią.

I tak, art. 145  k.w. penalizuje zachowanie polegające na zaśmiecaniu miejsc publicznych, tj. dostępnych powszechnie dla ogółu. W szczególności chodzi o pozbywanie się odpadów poprzez ich porzucenie na drodze, ulicy, placu lub na trawniku. Zaśmiecanie miejsc publicznych zagrożone jest karą grzywny do 500 złotych i jest niezależne od tego, czy sprawca uiścił opłatę na rzecz gminy za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Dla ukarania nie ma również znaczenia skala dokonanego zaśmiecenia, przy czym sprawca najczęściej działa umyślnie, albowiem ma pełną świadomość tego, że porzucenie odpadów pochodzących z gospodarstwa domowego poza miejscami do tego wyznaczonymi jest po prostu nielegalne. Surowszą karę grzywny, tym razem do 1000 złotych, k.w. przewiduje za pozbywanie się odpadów poprzez ich wywiezienie poza obręb wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej. Stosownie do treści art. 154 § 2 k.w. karze pieniężnej podlega ten, kto wyrzuca na nienależący do niego grunt polny, w tym także na tzw. nieużytek rolny, kamienie, śmieci, padlinę lub inne nieczystości.

Również zanieczyszczanie odpadami powierzchni lasów stanowi odstępne wykroczenie ścigane z urzędu. Czystość lasów chroni art. 162 § 1 k.w. zakazujący wyrzucania do lasu m.in. śmieci, złomu lub innych nieczystości. Kwalifikowanym typem tego wykroczenia, zagrożonym karą aresztu od 5 do 30 dni jest czyn sprawcy polegający na ukrywaniu śladów nielegalnego pozbywania się odpadów w lesie, poprzez ich zakopywanie lub zatapianie. W razie popełnienia tego skrajnie szkodliwego wykroczenia sąd obowiązkowo orzeka środek karny w postaci nawiązki – do wysokości równej poniesionym kosztom rekultywacji gleby, oczyszczenia wody, wydobycia, wykopania, usunięcia z lasu, a także zniszczenia lub neutralizacji nielegalnie porzuconych odpadów.

Powyższy przegląd wykroczeń wraz z katalogiem sankcji można wprowadzić do regulaminu – porządku domowego zainteresowanej ochroną środowiska wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej, tak aby unaocznić mieszkańcom, że na gruncie obowiązujących przepisów nie ma alternatywy dla pozbywania się odpadów zgodnie z prawem. Gminny system selektywnej zbiórki odpadów komunalnych, ściśle związany z własnością lub choćby z faktycznym posiadaniem lokalu, stanowi obecnie jedyny legalny sposób pozbywania się odpadów wytworzonych w gospodarstwie domowym. Każdy inny prowadzi nieuchronnie do sankcji fiskalnej – podwyższenia opłaty tzw. śmieciowej, a w skrajnych przypadkach może skutkować postępowaniem w sądzie karnym.

Podsumowanie

Zorganizowanie w praktyce systemu selektywnej zbiórki i przechowywania posegregowanych odpadów komunalnych w obrębie wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej nie jest zadaniem łatwym, ale też nie niemożliwym. Drogowskazem działań powinna być przede wszystkim hierarchia sposobów postępowania z odpadami, która w pierwszej kolejności zakłada zapobieganie powstawaniu odpadów (idea zero waste), a następnie kładzie nacisk na ich przygotowywanie do ponownego użycia oraz recykling. Swoistą samodyscyplinę mieszkańców budynków wielolokalowych w obszarze selektywnej zbiórki odpadów można wypracować jedynie poprzez systematyczną edukację ekologiczną, a także stałe podnoszenie świadomości prawnej z zakresu przepisów o ochronie środowiska. Równolegle należy inwestować w nowoczesne rozwiązania technologiczne, które z jednej strony zaoszczędzą mieszkańcom wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych dyskomfortu „śmieciowego”, a z drugiej uchronią przed licznymi sankcjami grożącymi za postępowanie z odpadami komunalnymi w sposób niezgodny z prawem.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Czytaj więcej